Catch and Release bij haaienvissen wordt als diervriendelijk beschouwd, maar studies tonen aan: de praktijk veroorzaakt stress, verwondingen en een hoge sterfte.
Catch and Release bij haaien – een kritische beschouwing
Catch and Release, het vangen en vervolgens vrijlaten, wordt door veel sportvissers gezien als een zachte methode om haaien levend terug te zetten. De aanname: de haai zwemt ongedeerd weg. Maar wetenschappelijke studies tonen aan dat dit vaak niet het geval is.
Wat betekent „Catch and Release“ bij haaien?
Bij Catch and Release worden haaien met een vishaak gevangen, naar de boot of oever getrokken en vervolgens levend vrijgelaten. Vooral in de VS en Australië is deze praktijk wijdverbreid, terwijl deze in Duitsland volgens de Dierenbeschermingswet verboden is. Alleen al aan de Amerikaanse oostkust werden in een decennium meer dan 66 miljoen haaien door sportvissers gevangen, waarvan de meeste werden vrijgelaten.
Fysieke en psychische gevolgen voor haaien
Voor de haai betekent de vangst enorme stress: de strijd put hem uit, er ontstaat zuurstofgebrek, lactaatacidose en shocktoestanden. Verwondingen door haken komen vaak voor; sommige haaien dragen maandenlang haken in hun bek of maag. Studies tonen aan dat het sterftecijfer na vrijlating sterk varieert per soort. Gevoelige soorten zoals hamerhaaien of zwartpuntrifhaaien sterven vaak in meer dan 50% van de gevallen, terwijl robuustere soorten zoals tijgerhaaien aanzienlijk hogere overlevingskansen hebben.
Ecologische gevolgen en trofische cascades
Haaien zijn toppredatoren en reguleren het mariene ecosysteem. Sterft een aanzienlijk deel na Catch and Release, werkt dit als een verborgen visserijdruk. Vooral bij bedreigde soorten kan zelfs een geringe extra sterfte het herstel van de populatie verhinderen. Bovendien kunnen lokale populatieverliezen kettingreacties in het ecosysteem veroorzaken, een voorbeeld zijn de veranderingen in het voedselweb van Zuid-Afrika na de achteruitgang van de witte haaien.
Kritische stemmen uit natuurbescherming en wetenschap
De Duitse Dierenbeschermingsbond noemt Catch and Release duidelijk dierenmishandeling. Ook mariene biologen zoals Neil Hammerschlag (University of Miami) waarschuwen dat veel haaien het vrijlaten niet overleven. Organisaties zoals de Shark Trust eisen strenge regels en gedragscodes voor vissers. Critici benadrukken: het loutere vrijetijdsplezier rechtvaardigt niet de stress en sterfte van de dieren.
Alternatieven en aanbevelingen
- Afzien van haaien vissen als hobby – ontmoetingen tijdens het duiken of snorkelen zijn diervriendelijker.
- Zorgvuldige vistuigen (circle hooks, geen weerhaken, speervissen, haai in het water laten).
- Strijdtijd en hantering zo kort mogelijk houden.
- Reanimatiehulpmiddelen in het water gebruiken, tot de haai weer actief zwemt.
- Betrek vissers bij wetenschappelijke projecten in plaats van trofeejacht.
Conclusie
Catch and Release bij haaien is geenszins zo onschuldig als vaak wordt voorgesteld. De praktijk veroorzaakt enorme stress, verwondingen en niet zelden de dood van de dieren. Vanuit ecologisch en ethisch oogpunt blijft het zeer problematisch. Voor duikers en haailiefhebbers biedt zich een alternatief: de fascinatie voor haaien respectvol beleven door ze in hun natuurlijke habitat te observeren, helemaal zonder haken.