Breedneus-zevenkieuwshaai - Notorynchus cepedianus

De breedneus-zevenkieuwshaai Notorynchus cepedianus behoort tot de Hexanchiformes en de familie Hexanchidae. Het duidelijkste kenmerk zijn de zeven kieuwspleten aan elke kant; de meeste bekende haaien hebben er maar vijf. De brede stompe snuit, kleine ogen en enkele rugvin ver naar achteren geven de soort een opvallend oud ogend profiel.

Het Australian Museum beschrijft hem als een grote, breedkoppige koehaai die minstens ongeveer 3 meter bereikt. De bovenzijde kan zilvergrijs, olijfbruin of roodbruin zijn, de buik is licht, en lichaam en vinnen dragen veel kleine donkere en lichte vlekken.

Tanden en kaken

De ondertanden zijn breed en kamvormig, terwijl de boventanden beter geschikt zijn om prooi vast te houden. Die combinatie past bij een krachtige kustrover die vissen, roggen, andere haaien en grotere prooi kan grijpen, snijden en openscheuren.

Taxonomische positie

Binnen de Squalomorphi vertegenwoordigt het geslacht Notorynchus een heel eigen lijn van moderne haaien. Voor duikers is dat handig: een grote gevlekte haai met brede snuit, één rugvin en zeven kieuwspleten heeft zeer sterke herkenningspunten.

De breedneus-zevenkieuwshaai heeft een brede maar onderbroken verspreiding in gematigde en subtropische kustzeeën. Het verspreidingsbeeld verbindt de zuidelijke Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de Stille Oceaan; in de noordelijke Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee ontbreekt de soort.

FishBase geeft een circumglobaal kustpatroon: in de zuidwestelijke Atlantische Oceaan van Brazilië en Uruguay tot Argentinië; in de zuidoostelijke Atlantische Oceaan van Angola, Namibië en Zuid-Afrika; in de westelijke Stille Oceaan van Japan, Noord-Korea, China, Taiwan, Rusland, Australië en Nieuw-Zeeland; en in de oostelijke Stille Oceaan van Canada, de VS, Mexico, Colombia, Ecuador, Peru en Chili.

Kusten, baaien en shelf-randen

De soort gebruikt mariene en brakke habitats vanaf het oppervlak tot ongeveer 570 meter diepte, maar wordt vaak in ondiep kustwater gezien. Baaien, estuaria, geulen, rotsbodem, zand en modder horen bij het leefgebied.

Een brede wereldverspreiding betekent geen aaneengesloten veilig bestand. Genetische gegevens en merkonderzoek wijzen op gescheiden regionale populaties die lokaal verschillend op visserij en kustverandering kunnen reageren.

Breedneus-zevenkieuwshaaien zijn actieve, opportunistische roofdieren en aaseters. Ze patrouilleren vaak langzaam dicht bij de bodem, maar kunnen bij een aanval snel versnellen. Hun brede dieet maakt ze belangrijke jagers in veel koele kustecosystemen en binnen de Selachii.

Het Florida Museum beschrijft de soort als een krachtige koehaai die vissen, roggen, andere haaien, zeezoogdieren en aas kan eten. Ook groepsjacht bij grote prooi is beschreven, wat laat zien dat de soort ecologisch flexibel is.

Voortplanting

De soort is ovovivipaar: embryo’s ontwikkelen zich in het moederdier en leven eerst van de dooier tot levende jongen worden geboren. Worpgroottes kunnen zeer hoog zijn en uit tientallen jongen bestaan.

Vrouwtjes worden laat geslachtsrijp, in sommige beoordelingen pas ruim na het eerste levensdecennium. Samen met een lange levensduur verklaart dit waarom lokale vangst niet altijd snel wordt aangevuld.

Jongen en kraamgebieden

Pasgeboren dieren zijn ongeveer 40 tot 53 centimeter lang en gebruiken ondiepe, beschutte kustzones. Juist die baaien en estuaria kennen vaak visserij, vaart, recreatie en kustontwikkeling, waardoor ze extra aandacht verdienen.

Wereldwijd staat de breedneus-zevenkieuwshaai op de IUCN Red List als kwetsbaar. Het fish.gov.au Shark Report onderscheidt daarvan de Australische beoordeling, waar de soort lokaal als Least Concern geldt en de huidige visserijstatus als duurzaam wordt beschouwd.

Belangrijkste drukfactoren

• Kustvisserij: de soort wordt als bijvangst gevangen en regionaal ook gericht bevist.
• Kieuwnetten en kustvistuig: Australische beoordelingen benadrukken vooral deze kwetsbaarheid.
• Late rijping: langdurige verwijdering van volwassen dieren kan populaties lang raken.
• Kraamgebieden in baaien en estuaria: productieve ondiepe habitats staan ook onder druk door ontwikkeling, vervuiling en intensief gebruik.
• Gescheiden populaties: een groot areaal is geen garantie voor één robuust bestand.

Bescherming vraagt soortspecifieke vangstgegevens, goede terugzetpraktijk, beheer van kieuwnetten en bescherming van ondiepe kraamgebieden. In Australië lijkt lokale monitoring te helpen; wereldwijd blijven visserijdruk en datagaten belangrijk.

De breedneus-zevenkieuwshaai is geen typische strandhaai, maar wel een grote, krachtige kustsoort die respect vraagt. Risico ontstaat vooral wanneer een dier wordt geprovoceerd, gevangen, ingesloten of met voedsel in het water wordt geassocieerd.

Voor duikers is de soort boeiend omdat hij anders oogt dan veel klassieke rifhaaien: zeven kieuwspleten, één rugvin, een brede kop en een rustige zoekvlucht over koele riffen, kelp, baaien en productieve kustzones.

Ontmoetingen tijdens het duiken

Observeer zonder te blokkeren, voeren of aanraken, en laat altijd een vrije vluchtroute. Grote zevenkieuwshaaien kunnen direct en nieuwsgierig lijken, vooral rond aas, visafval of gehaakte vis.

Visserij en gebruik

Vlees, huid en leverolie worden regionaal gebruikt, en de soort wordt ook door sportvissers gevangen. Omdat hij kustgebonden leeft, laat rijpt en in ondiepe baaien jongen werpt, is voorzichtig beheer nodig.