Kleingevlekte kathaai als bio-indicator van zeevervuiling
De Middellandse Zee geldt als een van de meest vervuilde zeeën ter wereld. Toerisme, industrie en scheepvaart laten enorme sporen na, die vooral in deze halfgesloten zee maar langzaam worden afgebroken. Zo hopen afval en schadelijke stoffen, vooral plastic, zich op bij onbewoonde eilanden zoals Alegranza ten noorden van Lanzarote in het natuurgebied Archipiélago Chinijo.
Een recente studie van het Institut de Ciències del Mar (ICM-CSIC) en het Instituto Español de Oceanografía (IEO-CSIC) toont nu alarmerende kwikwaarden aan in de kleingevlekte kathaai (Scyliorhinus canicula), een kleine diepzeehai van de Middellandse Zee en de Cantabrische kust. Met een lengte van 40 tot 50 centimeter, maximaal 1 meter, geldt hij als indicatorsoort. Deze soorten laten zien welke risico’s hun consumptie voor de mens met zich meebrengt, omdat ze schadelijke stoffen in hun weefsel ophopen.
Vooral grote exemplaren en dieren dicht bij de Catalaanse kust vertoonden de hoogste kwikwaarden. De resultaten bevestigen eerdere studies: de Middellandse Zee is sterker vervuild dan de Atlantische Oceaan.
Gezondheidsrisico’s en beschermingsmaatregelen
Elena Lloret, postdoctoraal onderzoeker aan het ICM-CSIC, waarschuwt: „Regelmatige consumptie van kleingevlekte kathaai kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, vooral in regio’s waar hij vaak wordt gegeten.” Afhankelijk van de consumptiehoeveelheid overschrijden de kwikwaarden de door autoriteiten vastgestelde grenswaarden.
Joan Giménez, onderzoeker aan het Centro Oceanográfico de Málaga, voegt eraan toe dat de kleingevlekte kathaai fungeert als bio-indicator voor schadelijke stoffen in diepzee-ecosystemen. De vervuiling heeft niet alleen gevolgen voor de dieren zelf, maar kan ook via de voedselketen op de mens worden overgedragen.
Visserij en verlies van leefgebied bedreigen soorten
De grootste bedreiging voor haaien en roggen is de boomkorvisserij, die niet alleen soorten decimeert, maar ook hun leefgebieden vernietigt. Biel Morey, marien bioloog en medeoprichter van Save the Med, benadrukt de ernstige gevolgen van menselijk ingrijpen, waaronder kustbebouwing, haveninstallaties en toeristische maatregelen zoals strandsuppletie.
De biologische eigenschappen van haaien – lage vruchtbaarheid, langzame groei, late geslachtsrijpheid en hoge levensduur – verminderen hun voortplantingspotentieel. Op de Balearen is al 50% van de haaien- en roggensoorten bedreigd. Sommige soorten zoals de gladde haai (Mustelus mustelus) en de grootgevlekte kathaai (Scyliorhinus stellaris) vertonen een zorgwekkende populatieontwikkeling, sommige soorten worden lokaal zelfs als uitgestorven beschouwd.
Klimaatverandering versterkt de bedreiging
De klimaatverandering verandert de leefgebieden in de Middellandse Zee: opwarming, verzuring en zuurstofgebrek leiden tot een biogeochemische verandering van de zeeën. Raquel Sunyer, coördinator van het Mar-Balear-rapport, wijst erop dat vooral kustbewoners zoals de kleingevlekte kathaai en roggen bijzonder gevoelig reageren. Open zee-soorten zouden daarentegen naar diepere, koelere wateren kunnen uitwijken.
De auteurs van de studie pleiten daarom voor specifieke beschermingsmaatregelen, zoals het vrijlaten door vissers en de opname in beheersplannen voor Natura-2000-gebieden, om de populaties te stabiliseren en de biodiversiteit te behouden.
