De uitgestrektheid van de oceanen lijkt oneindig, maar ze zijn niet immuun voor menselijke invloeden. Elk jaar komen er miljoenen tonnen plastic en kunstvezels in de zeeën terecht, waar ze uiteenvallen in minuscule deeltjes, met stromingen meedrijven, zich ophopen in sedimenten en doordringen in mariene voedselwebben. Een recent onderzoek toont nu aan dat een van de meest iconische zeeroofdieren een onverwachte rol speelt in deze cyclus: de blauwe haai.
Nieuwe onderzoeksresultaten bewijzen dat de darmen van blauwe haaien fungeren als tijdelijke opslagcontainers en vezels lang genoeg vasthouden om aanzienlijke hoeveelheden te verzamelen. Hun epische migraties betekenen dat ze deze deeltjes over hele oceaanbekkens kunnen verspreiden, ver weg van hun oorspronkelijke bron. En het gaat niet alleen om plastic waar we ons zorgen over moeten maken.
Zwervende afvalverspreiders van de zee
Blauwe haaien (Prionace glauca) behoren tot de meest voorkomende haaiensoorten in gematigde en tropische wateren en worden vaak als bijvangst gevangen in tonijnvisserijen met lange lijnen. Hun dieet is gevarieerd – ze eten vissen, koppotigen en schaaldieren – en ze leggen jaarlijks honderden of zelfs duizenden kilometers af.
Een onderzoeksteam onder leiding van Chenxuan Du van de Shanghai Ocean University in China analyseerde de darmen van blauwe haaien en ontdekte zowel plastic- als niet-plasticdeeltjes in elk deel van het spiraalvormige orgaan. De hoogste concentratie werd gevonden in het achterste gedeelte. Gemiddeld bevatte een enkele darm ongeveer 11 plasticvezels en 48 niet-plasticvezels.
Vezels domineerden het gevonden mengsel en maakten meer dan 95 procent van de geïdentificeerde deeltjes uit. Bij de kunststoffen ging het voornamelijk om polyester en polyethyleentereftalaat, terwijl de niet-kunststoffen rayon en katoen omvatten. Materialen waarvan bekend is dat ze vrijkomen bij het wassen en via riviersystemen in onze oceanen terechtkomen.
Complexe gevolgen voor het mariene ecosysteem
De grootte van deze vezels varieerde van ongeveer 0,1 millimeter tot meer dan 8 millimeter. Ze zijn klein genoeg om door andere organismen te worden opgenomen, maar ook groot genoeg om de spijsvertering intact te doorstaan. Haaien kunnen deze deeltjes kilometers ver van hun oorspronkelijke opnameplek weer uitscheiden en worden zo onverwachte koeriers van vervuiling.
Deze resultaten laten zien hoe diep mariene vervuiling verweven is met oceaanecosystemen. De darmen van blauwe haaien fungeren in feite als tijdelijke opslageenheden voor afval, die zowel plastic- als niet-plasticvezels lang genoeg vasthouden zodat onderzoekers aanzienlijke ophopingen kunnen meten.
“De haaien zijn niet alleen passieve slachtoffers van vervuiling, ze zijn actieve deelnemers aan de verspreiding ervan,” legt marien bioloog Melissa Cristina Márquez uit.
Omdat blauwe haaien duizenden kilometers over hele oceaanbekkens migreren, voegen deze nieuwe inzichten een extra laag van complexiteit toe aan de toch al uitdagende taak van het volgen van mariene vervuiling. Bovendien verbreedt de discussie zich voorbij kunststoffen: niet-plasticvezels zoals rayon en katoen worden vaak als minder schadelijk beschouwd omdat ze sneller afbreken, maar veel ervan zijn behandeld met kleurstoffen, vlamvertragers of andere chemische toevoegingen die giftig kunnen zijn.
Als een van de meest mobiele roofdieren van de oceaan deeltjes kan verzamelen en herverdelen, spelen waarschijnlijk ook andere pelagische soorten, andere haaien, tonijnen en zwaardvissen vergelijkbare rollen. Dat betekent: de bestrijding van mariene vervuiling is nu een stuk ingewikkelder geworden.
Elke vezel in de darmen van de onderzochte blauwe haaien weerspiegelt een verweven web van menselijke activiteit, zeestromingen en biologische systemen. Elk fragment is een bewijs dat ons afval niet verdwijnt, het reist, blijft hangen en nestelt zich in precies die dieren die wij bewonderen. De oceaan is niet te groot om aan onze invloed te ontsnappen, en haar schepselen ook niet.
De geselecteerde map bevat geen items.
