In tegenstelling tot wat zijn veelzeggende naam doet vermoeden, bezit de blauwe haai (Prionace glauca) mogelijk een onverwachte eigenschap: hij kan van kleur veranderen. Een onderzoeksteam uit Hongkong heeft nanostructuren in zijn huid geïdentificeerd die lijken op die van kameleons en nieuwe perspectieven openen voor zijn aanpassing aan de mariene omgeving.
Deze baanbrekende ontdekking is gebaseerd op een gedetailleerde analyse van de getande schubben van de haai en onthult een hoogontwikkeld optisch mechanisme. De wetenschappers vermoeden dat deze structuren op de omgeving kunnen reageren en daarmee een tot nu toe onbekend camouflagevoordeel bieden onder haaien.
Een nanometrisch mechanisme
De blauwe kleur van de haai ontstaat door guaninekristallen die blauw licht reflecteren, gecombineerd met melanosomen die andere golflengten absorberen. Deze elementen, die in verschillende cellen zijn ingekapseld, werken als een selectieve spiegel en een absorberend filter.
De afstand tussen de kristallagen bepaalt de kleurtoon: wanneer ze worden samengedrukt, produceren ze blauw; wanneer ze uitzetten, verschuiven ze naar groen of geel. Digitale simulaties hebben deze flexibiliteit bevestigd, hoewel hun natuurlijke activering nog ter plaatse moet worden waargenomen.
“Dit systeem lijkt op dat van kameleons, maar heeft een evolutionaire bijzonderheid die uniek is voor haaien, die zich miljoenen jaren geleden van beenvissen afsplitsten.”
Een aanpassing aan het milieu?
De onderzoekers vermoeden dat de waterdruk op diepte de kristallen samendrukt en daarmee de huid verdonkert, om beter in de diepten op te gaan. Een dergelijke aanpassing zou de eerste zijn die bij een haai is aangetoond, hoewel andere soorten vergelijkbare tekenen vertonen.
Mogelijke toepassingen inspireren nu al de biomimetische techniek. Structurele kleuring, die minder milieubelastend is dan chemische pigmenten, is van bijzonder belang voor de scheepvaart- en textielindustrie.
Tot slot benadrukt deze studie de diversiteit van dierlijke strategieën voor het produceren van blauw, een kleur die zeldzaam is in de natuur. Haaien bieden daarmee een nieuw model voor het begrijpen van de evolutie van optische mechanismen.
Deze ontdekking zou ons begrip van haaien fundamenteel kunnen veranderen en toont nogmaals aan hoeveel geheimen de oceanen nog herbergen. Het feit dat deze prehistorische roofdieren over zulke verfijnde aanpassingsmechanismen beschikken, onderstreept de opmerkelijke complexiteit van mariene ecosystemen.
