De Grote hamerhaai (Sphyrna mokarran) zet bij het jagen in op het grote risico en het grote voordeel. Terwijl veel haaiensoorten liever kleinere, vaak voorkomende prooidieren jagen, richt de Grote hamerhaai zich specifiek op grote dieren – waaronder ook andere haaien zoals de zwartpuntrifhaai. Nieuw onderzoek, gepubliceerd in het vakblad Oecologia, toont aan dat deze strategie energetische voordelen biedt: door grote vissen, roggen of andere haaien te jagen, kan de hamerhaai zijn energiebehoefte veel efficiënter dekken.
Wiskunde van het overleven
Erin Spencer van de Florida International University, hoofdauteur van de studie, legt uit: als de Grote hamerhaai in de periode dat zwartpuntrifhaaien talrijk zijn elke drie weken een hele zwartpuntrifhaai eet, heeft hij genoeg energie om ook perioden van lage prooidichtheid – tot twee maanden lang – te doorstaan zonder te verhongeren. Nieuwe biologische loggingtechnologie – waaronder sensoren voor snelheid, sonar en video – stelde de onderzoekers in staat om de zwemsnelheden, het metabolisme en ontmoetingen met prooien van de haaien nauwkeurig vast te leggen.
Een model laat zien dat een Grote hamerhaai van ongeveer 110 kg slechts elke drie weken een zwartpuntrifhaai van ongeveer 25 kg nodig heeft om in zijn energiebehoefte te voorzien. Daarentegen zou hij dagelijks één tot twee rifvissen van ongeveer 1 kg moeten vangen om op hetzelfde energieniveau te komen.
Beslissingen onder energiedwang
Yannis Papastamatiou, gedragsecoloog aan de Florida International University, vat het conflict samen: „Jagen we op grote, maar moeilijk te vangen prooien – met een hoog voordeel? Of nemen we elk prooidier dat zich aandient?” Het onderzoek geeft belangrijke inzichten waarom de Grote hamerhaai de voorkeur geeft aan grotere prooidieren zoals haaien of roggen – energiezuiniger en effectiever.
Beschermingsstrategie voor de bedreigde jager
Het onderzoek is niet alleen wetenschappelijk baanbrekend, maar ook een beschermingsbouwsteen voor de soort. De Grote hamerhaai staat volgens de IUCN wereldwijd als sterk bedreigd of zelfs met uitsterven bedreigd te boek. Alleen als we hun biologische behoeften en voorkeursjachtgebieden begrijpen, kunnen we effectieve maatregelen voor hun behoud ontwikkelen. Daarnaast toont het onderzoek aan hoe krachtig moderne biologging- en modelleringstechnieken zijn, vooral bij moeilijk waarneembare zeereuzen.
Biologische achtergronden bij de jachtstrategie
De opvallend gevormde kop, het zogenaamde cephalofoil, geeft de Grote hamerhaai bijzondere voordelen: een bijna rond zicht, bijzonder nauwkeurige diepteperceptie en een uitgebreid elektromagnetisch zintuigveld dankzij de ampullen van Lorenzini. Hiermee kan hij verborgen prooidieren zoals in het zand begraven roggen precies lokaliseren. Deze zintuigen maken niet alleen de gerichte jacht op grote prooien mogelijk, maar verhogen ook de efficiëntie bij de voedselopname – een verdere bevestiging van het model van optimale voedselverwerving.
