Gebogen zee-engel - Squatina guggenheim

De __SOORTEN__ __WETENSCHAPPELIJK__ is een sterk afgeplatte bodemhaai van de zuidwestelijke Atlantische Oceaan. Net als andere engelhaaien lijkt hij op het eerste gezicht op een rog, maar taxonomisch blijft het duidelijk een haai: WoRMS leidt de soort binnen de Squalomorf, de bestelling Squatiniformes, de familie Squatinidae en het geslacht Squatina.

Shark-References beschrijft als belangrijk kenmerk een rij vergrote, kegelvormige huiddentikels langs het midden van de rug. Deze rij doornen helpt de soort te onderscheiden van andere soorten engelhaaien uit het Zuidwesten van de Atlantische Oceaan Squatina occulta of Squatina Argentinië scheiden.

Kenmerken identificeren

• Brede, platte voorlichaam met grote, schuine borstvinnen.
• Licht- tot donkerbruine bovenzijde met grotere witachtige tot geelachtige vlekken.
• Vergrote doornen tussen de sproeigaten en langs het midden van de rug.
• Laterale kieuwspleten en borstvinnen die niet aan het hoofd zijn bevestigd, onderscheiden het van roggen.
• Twee kleine rugvinnen bevinden zich ver achter op het lichaam; een aarsvin ontbreekt.

Voor een betrouwbare identificatie zijn goede foto’s van het hoofd, het vlekkenpatroon, de rand van de borstvin, de injectiegaten en de middellijn van de rug bijzonder waardevol. Vangststatistieken geven vaak niet duidelijk aan welke soorten engelhaaien er in de regio voorkomen.

De __SOORT__ leeft in het zuidwesten Atlantische Oceaan. Het soortprofiel is met Brazilië, Uruguay En Argentinië gekoppeld; Gepubliceerde distributie-informatie varieert van zuidelijk tot zuidoostelijk Brazilië via Uruguay tot noordelijk Patagonië.

De soort bewoont voornamelijk zachte plankbodems. Typische habitats zijn zandige, zanderige en modderige substraten waar een engelhaai zichzelf tot op de bodem kan platdrukken of gedeeltelijk kan ingraven.

Zuidwest-Atlantische plank

Het profiel van de levende soort vermeldt een diepte van 10 tot 80 m; andere databases bieden ook oppervlakkiger en dieper bewijs. Voor de ecologische classificatie is het belangrijker dat de soort nauw overlapt met het gebruikte continentale plat en dus ook met de bodemvisserij.

Voor duikers is de Gebogen zee-engel geen voorspelbare ontmoeting. Waarnemingen zijn waarschijnlijker toevallige vondsten in geschikte grondhabitats of komen voort uit wetenschappelijk onderzoek en visserijwaarnemingen.

FishBase leidt __WETENSCHAPPELIJK__ als een mariene, brakwatertolerante en demersale haai. De soort gebruikt camouflage op de grond in plaats van lange achtervolgingen in open water.

Jagen en eten

De __SOORT__ wordt waarschijnlijk vaak gedeeltelijk begraven. Ogen en spuitgaten blijven vrij terwijl de lichaamscontouren overgaan in zand of modder. Als een prooi binnen bereik komt, volgt een korte zuigaanval.

Het belangrijkste voedsel dat wordt genoemd, zijn beenvissen die op de bodem leven, maar ook schaal- en weekdieren. Deze manier van leven maakt de soort sterk afhankelijk van intacte plankbodems en brengt hem tegelijkertijd in contact met bodemtrawls, kieuwnetten en ander bodemknuffelend vistuig.

Reproductie

De soort is dooierzak levendbarend: de jongen ontwikkelen zich in de moeder en worden volledig ontwikkeld geboren. Literatuurrapporten vermelden kleine nestjes van enkele jonge dieren en een meerjarige voortplantingscyclus voor de vrouwtjes.

De in het soortprofiel opgeslagen generatieleeftijd van ongeveer acht jaar past bij een soort waarvan de populaties slechts langzaam reageren op sterke visserijdruk. Het is precies deze combinatie van bodemaanhechting, lage voortplanting en visserij-overlap die de staat van instandhouding bepaalt.

De IUCN Red List classificeert de Gebogen zee-engel wereldwijd als zeer bedreigd A. De beslissende factoren zijn de aanzienlijke achteruitgang gedurende drie generaties en de aanhoudende visserijdruk in grote delen van het verspreidingsgebied.

Engelhaaien zijn bijzonder kwetsbaar voor bodemtrawls, kieuwnetten en demersale beuglijnen, omdat ze op de bodem liggen en weinig ontsnappingsmogelijkheden hebben. Bovendien worden soorten engelhaaien uit het zuidwesten van de Atlantische Oceaan in de praktijk vaak samen geregistreerd of op de markt gebracht.

Belangrijkste gevaren

• Gerichte vangst en bijvangst in de bodemvisserij.
• Marketing als eetbaar haaien- of engelhaaienvlees.
• Langzaam populatieherstel als gevolg van kleine nesten en meerjarige voortplantingscycli.
• Moeilijke soortidentificatie in vangstgegevens en op markten.
• Sterke overlap van plathabitats met intensief gebruikte visgronden.

Effectieve bescherming vereist daarom vangstbeperkingen, handhaving van bestaande regels, betere soortenrapportage, markt- en genetische controles, en bescherming van bijzonder belangrijke plathabitats.

De Gebogen zee-engel is normaal gesproken geen actief gevaarlijke haai voor de mens. Het wordt riskant als een rustend dier wordt aangeraakt, uit het sediment wordt getrokken, lastiggevallen of als vangst wordt behandeld. Dan kan een engelhaai heel snel naar voren of opzij springen.

NOAA Fisheries vat de soort samen onder de Engelse naam stekelige engelhaai en benadrukt de overlapping van de visserij in de zuidwestelijke Atlantische Oceaan. De belangrijkste menselijke relatie is daarom niet het duiken met haaien, maar de vangst, bijvangst, marktidentificatie en natuurbehoudsbeheer.

Observatie en behandeling

• Stel rustende engelhaaien niet bloot, raak ze niet aan en val ze niet lastig voor foto’s.
• Duik op zandbodems met schoon drijfvermogen en zoek niet met handen of knieën.
• Plaats de camera, lamp of handen niet direct voor de mond.
• Documenteer waarnemingen met foto’s, locatie, diepte en leefgebied zonder het dier te verplaatsen.

Voor het duiken met haaien vertegenwoordigt deze soort een rustige maar belangrijke kant van de bescherming van haaien: zeldzame bodemhaaien zijn vaak nauwelijks zichtbaar, ecologisch gespecialiseerd en lopen meer risico door gewoon vistuig dan door directe ontmoetingen met mensen.