Grote gevlekte kathaai - Scyliorhinus stellaris

Herkenning

De grote gevlekte kathaai Scyliorhinus stellaris is een slanke maar stevige kathaai met twee ver naar achteren geplaatste rugvinnen, een lichtbruine basiskleur en grote donkere vlekken. Shark-References vat de kenmerken samen: kleine voorste neusflappen, geen nasorale groeven, duidelijke onderlipgroeven en een tweede rugvin die kleiner is dan de eerste.

De soort wordt veel groter dan de hondshaai. Volwassen dieren kunnen ongeveer 1,6 tot 1,7 meter bereiken; jonge en halfvolwassen dieren zijn vooral herkenbaar aan hun grove, onregelmatige vlekkenpatroon.

Kusten, platen en verspreiding

De grote gevlekte kathaai leeft in de noordoostelijke Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee. FishBase vermeldt waarnemingen van de Britse Eilanden en Zuid-Scandinavië via de Golf van Biskaje en de Iberische kust tot Noordwest-Afrika, met regionaal wisselende mediterrane populaties.

Typisch zijn rotsige, met algen begroeide en structuurrijke bodems, zeegras- en kelpgebieden en platformaten van zeer ondiep water tot enkele honderden meters. De haai blijft meestal dicht bij de bodem en gebruikt spleten, overhangen en begroeiing als dekking.

Jacht en voortplanting

Grote gevlekte kathaaien zijn vooral schemer- en nachtactieve bodemrovers. Ze eten kreeftachtigen, weekdieren, wormen, kleine bodemvissen en soms kleinere haaien. NatureScot beschrijft de soort als een kust- en platformatiehaai die sterk aan de zeebodem is gebonden.

De soort legt eieren. Volgens FishBase-Reproduktionsdaten ontwikkelen embryo’s zich in eikapsels die met draden aan algen, zeegras, gorgonen of andere stevige structuren worden bevestigd. Een intacte zeebodem is dus ook belangrijk voor voortplanting.

Waarom populaties onder druk staan

De IUCN Red List beoordeelt Scyliorhinus stellaris wereldwijd als kwetsbaar. Belangrijke drukfactoren zijn bijvangst en aanlanding in kust- en platvisserij, slechte soortscheiding in vangstgegevens en aantasting van structuurrijke bodems.

Bescherming vraagt betere soortherkenning, voorzichtiger bodemvisserij, bescherming van eiafzetgebieden en betrouwbare monitoring. Plaatselijk kan de soort vertrouwd lijken, maar over het hele verspreidingsgebied is zij niet onbeperkt veerkrachtig.

Gebieden waar eikapsels aan algen, zeegras of gorgonen worden vastgezet zijn extra belangrijk. Als dat substraat herhaaldelijk beschadigd raakt, treft de druk niet alleen volwassen dieren in de visserij, maar ook de volgende generatie.

Ontmoetingen en gedrag

Voor mensen is de grote gevlekte kathaai normaal ongevaarlijk. De Shark Trust beschrijft hem als een kusthaai die duikers en snorkelaars in geschikt leefgebied geregeld kunnen zien.

MarLIN benadrukt de band met rotsige, coralligene en algenrijke bodems. Goede ontmoetingen vragen afstand: niet aanraken, niet uit schuilplaatsen trekken, geen eikapsels verwijderen en terugwijken bij duidelijke verdedigingssignalen.

Voor haaiduiken laat deze soort zien dat ook kleinere, rustige bodemhaaien aandacht verdienen. Ze zijn geen spectaculaire grote roofdieren, maar hebben duidelijke leefgebiedseisen, voortplantingsplekken en gedrag dat respectvolle observatie vraagt.