Port Jackson-stierkophaai - Heterodontus portusjacksoni

De Port Jackson-stierkophaai Heterodontus portusjacksoni is een compacte, robuuste bodemhaai met een stompe kop, duidelijke wenkbrauwbogen en donkere tuigachtige lijnen over de ogen, rug en flanken. Dat patroon maakt de soort onder water snel herkenbaar.

Volgens het Australian Museum kan de soort ongeveer 1,65 meter worden, al zijn mannetjes vaak rond 75 centimeter en vrouwtjes meestal tussen 80 en 95 centimeter. Net als andere stierkophaaien heeft hij geen anaalvin en draagt hij voor beide rugvinnen een stekel.

Tanden, kop en rusthouding

De naam Heterodontus verwijst naar verschillende tandtypen: FishBase beschrijft puntige voortanden om prooi vast te houden en brede achtertanden om harde schelpen te kraken. De haai kan water over de kieuwen pompen terwijl hij rust en hoeft dus niet voortdurend te zwemmen.

De Port Jackson-stierkophaai is endemisch in de zuidelijke kustwateren van Australië. Het kerngebied volgt het gematigde continentaal plat van New South Wales via Victoria, Tasmanië en Zuid-Australië tot West-Australië.

Het Australian Museum noemt een verspreiding van zuidelijk Queensland tot Tasmanië en westwaarts tot de centrale kust van West-Australië. Het fish.gov.au Shark Report vat het gewone bereik samen van Byron Bay tot Houtman Abrolhos en beschouwt enkele noordelijkere meldingen als twijfelachtig.

Kustgebonden bodemhabitats

FishBase beschrijft de soort als marien, demersaal en oceanodroom, met waarnemingen van 0 tot 275 meter. Hij gebruikt rotsriffen, grotten, geulen, overhangen, zand- of modderbodems en zeegrasvelden; overdag rust hij, ‘s nachts zoekt hij voedsel.

Port Jackson-stierkophaaien zijn vooral nachtelijke bodemroofdieren. Overdag rusten ze vaak in grotten, onder overhangen of in beschutte geulen; na zonsondergang bewegen ze over rif, zand en zeegras op zoek naar voedsel.

Het Australian Museum noemt zee-egels, weekdieren, kreeftachtigen en vissen als prooi, waarbij zwarte zee-egels vaak worden gegeten. Frontiers in Marine Science bespreekt Heterodontus-haaien ook als mogelijke mede-predatoren van zee-egels die kale rifvelden veroorzaken in Zuidoost-Australië.

Eieren en voortplanting

De soort is eierleggend. De voortplanting piekt meestal van late winter tot voorjaar, en vrouwtjes leggen donkerbruine spiraalvormige eikapsels. Het Australian Museum geeft ongeveer 7-8 centimeter breedte en 15 centimeter lengte; jongen komen na ongeveer negen tot twaalf maanden uit.

Het fish.gov.au Shark Report schat de levensduur op ongeveer 35 jaar. Mannetjes en vrouwtjes worden op verschillende leeftijden en lengtes geslachtsrijp, waardoor ook algemene kusthaaien aandacht verdienen.

De Port Jackson-stierkophaai staat bij de IUCN Red List als Niet bedreigd. FishBase vermeldt dezelfde globale categorie, en het Australische Shark Report beoordeelt de soort als duurzaam.

Waarom het beeld relatief gunstig is

Het fish.gov.au Shark Report beschrijft de soort als algemeen en geregeld gevangen als bijvangst, maar de meeste dieren worden levend teruggezet. Studies wijzen op hoge overleving na contact met kieuwnetten, sleepnetten en beuglijnen.

• Bijvangst: de soort komt voor in commerciële en recreatieve visserij, maar vlees en vinnen hebben weinig waarde.
• Regionale veranderingen: in Bass Strait is een historische daling gedocumenteerd, maar recente beoordelingen wijzen niet op voortzetting.
• Langzame levenscyclus: late volwassenheid en beperkte eiproductie maken lokale monitoring zinvol.

Port Jackson-stierkophaaien worden als ongevaarlijk voor mensen beschouwd. Het Australian Museum merkt op dat de tanden niet groot of scherp zijn, maar een geprovoceerd dier kan wel pijnlijk bijten. Observeer dus rustig, houd afstand en raak het dier niet aan.

Voor duikers en onderwaterfotografen is dit een van de toegankelijkste haaien van gematigd Australië. Rustende dieren zijn vaak zichtbaar op de bodem, in grotten of onder overhangen, en het tuigpatroon is goed te fotograferen.

Visserij, aquaria en educatie

FishBase noemt kleine commerciële visserij en openbare aquaria als menselijke toepassingen. Omdat de soort herkenbaar, robuust en eierleggend is, helpt hij haaienrijkdom uit te leggen voorbij de grote openzee-roofdieren.