Een nieuwe wetenschappelijke analyse heeft voor het eerst een wereldwijde kaart gepubliceerd die duidelijk maakt in welke zeeregio’s haaien en roggen bijzonder dringend bescherming nodig hebben. De resultaten moeten besluitvormers, natuurbeschermingsorganisaties en politieke gremia helpen om beschermde gebieden gericht aan te wijzen daar waar de populaties het sterkst bedreigd zijn en waar er bijzonder grote herstelkansen bestaan.
Waarom een beschermingskaart belangrijk is
Haaien en roggen behoren tot de sterkst bedreigde grote groepen van de mariene fauna. Veel soorten groeien langzaam, worden laat geslachtsrijp en brengen slechts weinig nakomelingen voort. Deze levensstrategie maakt ze bijzonder gevoelig voor overbevissing, illegale vangst en verlies van leefgebied. Volgens mondiale studies wordt meer dan een derde van alle haaien- en roggensoorten als bedreigd of erger ingeschaald.
Bestaande beschermingsmaatregelen richten zich vaak op afzonderlijke regio’s of geïsoleerde beschermde gebieden. De nieuwe kaart daarentegen levert voor het eerst een mondiaal, ruimtelijk gedetailleerd beeld van welke gebieden prioriteit zouden moeten krijgen voor nieuwe mariene beschermde gebieden (MPA’s) om populaties duurzaam te stabiliseren.
Focusgebieden van de kaart
De analyse identificeert 816 zeegebieden waar beschermingsmaatregelen het meest effectief zouden zijn – bijvoorbeeld omdat daar bijzonder veel bedreigde soorten voorkomen of omdat de visserijdruk en andere bedreigingen er bijzonder hoog zijn. Deze hotspots liggen boven continentale plateaus, in diepzeetroggen en langs productieve ecosystemen in zowel tropische als gematigde regio’s.
Een voordeel van deze kaart is de strategiegerichtheid: in plaats van beschermde gebieden evenredig aan de grootte van een oceaanbekken aan te wijzen, kunnen staten en internationale organen gerichter ingrijpen daar waar het biologische voordeel het grootst is.
Beschermingsbehoefte ondanks vooruitgang
De afgelopen jaren zijn er belangrijke stappen gezet voor de bescherming van haaien en roggen. Op de conferentie van de Convention on International Trade in Endangered Species (CITES) is de internationale handel voor meer dan 70 soorten beperkt of volledig verboden – waaronder de walvishaai, manta’s en duivelsroggen, evenals de witpunthaai uit de westelijke oceaan.
Dergelijke besluiten versterken het juridisch kader, maar zijn op zichzelf niet voldoende: veel populaties blijven afnemen omdat beschermde gebieden ontbreken, te klein zijn of slecht worden gecontroleerd. Daarnaast worden wettelijke beperkingen niet overal op dezelfde manier doorgevoerd en gehandhaafd.
Hoe de beschermingswerking kan worden verbeterd
De nieuwe kaart biedt een basis om beschermingsinitiatieven beter te prioriteren. Experts benadrukken dat zij, in combinatie met visserij- en handelsverbodsgebieden, effectieve monitoring en lokale samenwerking met kustgemeenschappen, het grootste effect bereikt.
Dergelijke gebiedsbeschermingsstrategieën hebben in sommige kustregio’s al positieve effecten laten zien – bijvoorbeeld wanneer roggen- en haaiensoorten na de instelling van beschermde gebieden weer in aantal konden toenemen.