Sommige zeesoorten duiken één keer op en verdwijnen dan tientallen jaren. Daartoe behoort de Sailback Houndshark, een zeldzame haai met een ongewoon hoge rugvin. Hij werd in 1973 voor het eerst beschreven, nadat een drachtig vrouwtje nabij de Gogol-rivier in de Astrolabe Bay (Papoea-Nieuw-Guinea) was gevangen. Vijftig jaar lang bleef dit exemplaar de enige waarneming.
Terugkeer op de vindplaats: foto’s tonen overlevende populatie
In maart 2020 stuitten onderzoekers samen met lokale vissers op nieuwe aanwijzingen: meerdere opnames toonden haaien met een opvallend hoge rugvin – vijf vrouwtjes, duidelijk toe te schrijven aan de lang vermiste Sailback Houndshark. Twee jaar later werd in dezelfde regio voor het eerst ook een mannetje gedocumenteerd. Daarmee staat vast: de soort bestaat nog en verblijft tot op heden in de wateren van Papoea-Nieuw-Guinea.
Bijvangst in plaats van doelsoort – en nauwelijks waarde op de markt
Vissers in de Astrolabe Bay melden dat de soort af en toe als bijvangst wordt gevangen, vooral bij de vangst van „Jewfish” voor de lucratieve vismaaghandel. De meeste vangsten vinden plaats tussen maart en juli en opnieuw in het droge seizoen van augustus tot november. Het vlees heeft lokaal nauwelijks waarde, de vinnen worden als minderwaardig beschouwd voor de vinnenhandel.
Extreem klein verspreidingsgebied
Alle recente waarnemingen komen uit de buurt van de monding van de Gogol-rivier. De haai geeft blijkbaar de voorkeur aan diepere gebieden op het smalle continentaal plat – en komt daar in contact met kleinschalige vissers. De sterke concentratie van de vondsten in de Astrolabe Bay wijst op micro-endemisme, dat wil zeggen een zeer beperkt voorkomen.
Sommige onderzoekers vermoeden dat de soort ooit wijder verspreid was – misschien over Papoea-Nieuw-Guinea heen tot in Indonesië. Tegenwoordig zou er mogelijk nog maar „een laatste klein restantpopulatie” over zijn, zegt haaienonderzoeker David Ebert.
Bedreigingen: overbevissing en habitatdruk
Net als bij veel haaien en roggen behoren overbevissing en habitatverlies tot de grootste risico’s. Zelfs zonder gerichte bevissing kan regelmatige bijvangst een soort met een kleine populatie snel in gevaar brengen – vooral als het verspreidingsgebied zo beperkt is.
Wetenschappelijke waarde en volgende stappen
De Sailback Houndshark vertegenwoordigt binnen de Triakidae een zelfstandige evolutionaire lijn en is daarom van groot wetenschappelijk belang. Twee geconserveerde exemplaren bevinden zich aan de Universiteit van Papoea-Nieuw-Guinea; samen met partners in Australië en Florida zullen DNA-analyses een genetische basis vormen voor toekomstig monitoring.
„Dit werk legt een genetische basis en helpt bij het ontwikkelen van beschermingsstrategieën”, zegt Jack Sagumai, eerste auteur van de studie.
Symbool voor bescherming en samenwerking
De herontdekking na een halve eeuw geeft hoop – en waarschuwt tegelijkertijd. Een zo zeldzame, lokaal beperkte soort kan ongemerkt verdwijnen. Wetenschap, beschermingsmaatregelen en de kennis van lokale gemeenschappen moeten samenwerken om van een curieuze herontdekking een duurzame bescherming te maken. De studie is verschenen in het Journal of Fish Biology.
