Vleugelkophaai - Eusphyra blochii

Lichaamsbouw, kenmerken & anatomie
Het opvallendste kenmerk is de uitzonderlijk brede kop, die van voor naar achter juist smal is. De zijwaartse uitsteeksels kunnen bijna de helft van de totale lichaamslengte overspannen. De ogen staan aan de uiteinden en de langgerekte neusopeningen lopen langs de voorrand. Kleine bobbeltjes vóór de neusopeningen helpen de soort van andere hamerhaaien te onderscheiden.
Het Australian Museum beschrijft een bijzonder groot overlappend gezichtsveld. Ver uit elkaar liggende reukorganen en elektroreceptoren aan de onderkant van de kop zorgen voor een breed zintuiglijk zoekgebied.
Het lichaam is slank, bovenaan grijs tot grijsbruin en onderaan lichter. De eerste rugvin is hoog en sikkelvormig, de tweede veel kleiner. Korte driehoekige borstvinnen en een asymmetrische staart maken het silhouet compleet.
De tanden hebben gladde snijranden en een schuin gerichte hoofdpunt. Met een maximaal bekende lengte van ongeveer 1,86 meter blijft de soort kleiner dan veel andere hamerhaaien. De uitzonderlijke kopbreedte is voor herkenning belangrijker dan de grootte.
Verspreiding & leefgebied
Het verspreidingsgebied omvat de tropische Indopacific, van de Indische Oceaan tot de westelijke Stille Oceaan. Waarnemingen komen onder meer uit India, Sri Lanka, Indonesië, China, de Filipijnen en Noord-Australië.
De soort leeft vooral op ondiepe continentale plateaus, in baaien, riviermondingen en troebel kustwater. Zij verdraagt brak water en komt doorgaans voor van het oppervlak tot ongeveer 40 meter diepte. Zandige of modderige bodems en gebieden onder invloed van grote rivieren lijken bijzonder geschikt.
Een melding in het Journal of Fish Biology breidde de bekende Australische verspreidingsgrens ongeveer 800 kilometer naar het zuiden uit, tot Moreton Bay in Queensland. Het mannetje van 1,57 meter werd in 2018 gevangen, gemeten en levend vrijgelaten.
Of dit dier wijst op een eerder gemiste lokale populatie of een door het klimaat bevorderde verschuiving naar het zuiden, is onbekend. De plaatselijke verspreiding, het slechte zicht en verkeerde determinaties in de visserij bemoeilijken de afbakening. Herhaalde, betrouwbare waarnemingen zijn daarom bijzonder waardevol.
Leefwijze, voeding & voortplanting
De brede kop is geen starre vleugel. Tijdens een achtervolging kan hij omhoog en omlaag kantelen en lijkt hij snelle richtingsveranderingen te ondersteunen. De vele zintuigporiën detecteren elektrische signalen van dieren, ook wanneer die bij de bodem verborgen zitten.
Een waarneming uit 2026 in Pacific Conservation Biology beschreef een volledige jachtsequentie. Tijdens een opname van 143 seconden volgde een haai van ongeveer 1,5 meter een vis, maakte scherpe bochten en veranderde herhaaldelijk de kopstand voordat hij zijn prooi ving en opat.
FishBase noemt kleine beenvissen, kreeftachtigen en koppotigen als voedsel. De voortplanting is placentair levendbarend: embryo’s gebruiken eerst hun dooierzak, waarna een verbinding met de moeder hen tot de geboorte voedt.
De draagtijd wordt geschat op acht tot elf maanden. Een worp kan zes tot 25 jongen bevatten, die bij de geboorte ongeveer 32–45 centimeter lang zijn. Vrouwtjes kunnen zich mogelijk jaarlijks voortplanten. Trage groei, late geslachtsrijpheid en een generatieduur van circa 14 jaar beperken het herstel van zwaar beviste populaties.
Bedreiging & beschermingsstatus
De IUCN-beoordeling uit 2025 classificeert de soort als Ernstig bedreigd. In grote delen van Zuid- en Zuidoost-Azië overlapt het kusthabitat met intensieve visserij, terwijl betrouwbare langjarige monitoring schaars is.
Kieuwnetten en kusttrawls vormen belangrijke bedreigingen. De zeer brede kop raakt gemakkelijk verstrikt. Dieren worden aangevoerd voor vlees, vinnen en leverolie of als bijvangst behouden. Ook jonge haaien in riviermondingen lopen risico.
Het Australische bestandsrapport beoordeelt de populatie als afnemend. Zelfs in dit relatief beter onderzochte deel van het verspreidingsgebied wordt een afname van meer dan 30 procent mogelijk geacht. Grensoverschrijdende populaties ondervinden bovendien visserijdruk in naburige wateren.
Effectieve bescherming vraagt om behoud van riviermondingen en kusthabitats, minder bijvangst, snelle vrijlating van levende dieren en vangstregistratie per soort. De lange generatieduur vertraagt herstel. Ontbrekende gegevens mogen niet als bewijs voor een stabiele populatie worden gezien.
Vleugelkophaai en mens
Deze kleine hamerhaai wordt doorgaans als ongevaarlijk voor zwemmers en duikers beschouwd; bevestigde aanvallen op mensen zijn niet bekend. Hoewel hij ondiep leeft, bevindt zijn leefgebied zich vaak in troebel water buiten gebruikelijke duiklocaties. De afname van populaties maakt ontmoetingen nog zeldzamer.
De meeste ontmoetingen ontstaan bij kustvisserij of wetenschappelijk onderzoek. Levende bijvangst moet snel en voorzichtig worden vrijgelaten, bij voorkeur terwijl het dier in het water wordt ondersteund. Til een haai niet aan de kop op en houd hem niet voor foto’s buiten het water.
De FAO-soortencatalogus beschrijft het gebruik van vlees als voedsel, lever voor vitamineolie en overige resten voor vismeel. Producten worden vaak niet tot op soort geïdentificeerd, waardoor de visserijdruk moeilijk te bepalen is.
Foto’s van de onderkant van de kop en de vinnen, lengte, locatie, diepte en vistuig kunnen onderzoek ondersteunen. Meldingen kunnen naar plaatselijke visserijautoriteiten of onderzoeksprogramma’s. Documentatie mag een snelle vrijlating nooit vertragen.
Profiel
- Eerste beschrijving:
- Max. grootte:
- Diepte:
- Max. leeftijd:
- Max. gewicht:
- Watertype:
- IUCN-status:
Systematiek
- Rijk:
- Stam:
- Onderstam:
- Infrastam:
- Parvstam:
- Klasse:
- Subklasse:
- Superorde:
- Orde:
- Familie:
- Geslacht:

