Een nieuwe studie van de Woods Hole Oceanographic Institution laat zien dat reuzenhaaien tijdens hun lange wintermigraties blijkbaar niet alleen leven van opgeslagen energiereserves. De dieren duiken regelmatig diep de mesopelagische “Twilight Zone” in en zoeken daar waarschijnlijk naar voedsel.
De onderzoekers analyseerden meer dan 8.000 trackingdagen van 37 reuzenhaaien die tussen 2004 en 2011 bij Cape Cod waren gemerkt. Aan de oppervlakte worden reuzenhaaien vaak gezien als vreedzame filteraars. Tijdens de wintermigraties lieten de gegevens echter duidelijk ander gedrag zien: weg van het ondiepe continentaal plat en naar een meer offshore en dieptegericht gebruik van de oceaan.
Van oppervlaktefilteraar naar diepzeemigrant
Vooral het gebruik van de mesopelagische zone, ongeveer tussen 200 en 1.000 meter diep, valt op. WHOI meldt dat de haaien dicht bij de ondergrens van deze Twilight Zone doken, soms tot 1.000 meter of zelfs dieper. Zulke duiken zijn fysiologisch zwaar: daar beneden is het koud, donker en zuurstofarm.
De gegevens wijzen erop dat reuzenhaaien in deze fase niet alleen door de diepte trekken, maar gericht voedselgebieden gebruiken. Vooral de overlap met zogenoemde Deep Scattering Layers is interessant. Dat zijn dichte lagen van kleine vissen, kreeftachtigen, pijlinktvissen en zoöplankton die akoestisch zichtbaar worden en een enorm, maar moeilijk toegankelijk voedselweb vormen.
Waarom deze ontdekking belangrijk is
Reuzenhaaien zijn de op een na grootste vissen ter wereld en lijken door hun trage filteren met open bek bijna onschuldig. Juist daardoor worden ze gemakkelijk verkeerd begrepen als oppervlaktedieren. De nieuwe studie laat zien dat hun leefgebied driedimensionaal is. Wie reuzenhaaien wil beschermen, moet niet alleen naar kusten, waarnemingsplekken en oppervlaktehabitats kijken, maar ook naar de onzichtbare dieptezones die ze tijdens migraties gebruiken.
Dat is ook relevant omdat de mesopelagische zone economisch steeds interessanter wordt. Als kleine vissen, pijlinktvissen of andere organismen uit de Twilight Zone in de toekomst industrieel worden bevist, kan dat voedselwebben veranderen die ook grote migrerende zeedieren ondersteunen.
Een haai die zich maar gedeeltelijk laat zien
Voor duikers en natuurwaarnemers zijn reuzenhaaien vooral bekend van ontmoetingen aan de oppervlakte: grote rugvinnen, open bekken en rustig glijden door plankton. Het nieuwe onderzoek verbindt die zichtbare kant met een diepzeewereld die nauwelijks te observeren is. Een dier dat aan de oppervlakte eenvoudig te begrijpen lijkt, blijkt tijdens zijn migraties verbonden met veel complexere voedselgebieden.
WHOI benadrukt bovendien dat er over de voortplanting van de soort nog verrassend weinig bekend is. Waar reuzenhaaien paren of hun jongen ter wereld brengen, blijft onduidelijk. Lange migraties naar offshore- en diepzeegebieden kunnen ook samenhangen met zulke nog onzichtbare levensfasen.
Haaienbescherming moet driedimensionaal denken
De belangrijkste boodschap van de studie is daarom groter dan één duikprofiel. Beschermde gebieden, visserijregels en mariene ruimtelijke planning mogen niet alleen tweedimensionaal op kaarten worden bedacht. Voor trekkende soorten zoals de reuzenhaai tellen diepte, seizoen, prooiverdeling en ver weg gelegen offshoregebieden net zo goed mee.
Voor Haitauchen is dit verhaal sterk omdat het een bekende, vreedzame filteraar verbindt met een onzichtbaar diepzeevoedselweb. Reuzenhaaien zijn niet alleen ambassadeurs voor zachte ontmoetingen aan de oppervlakte. Ze laten ook zien waarom echte haaienbescherming onvolledig blijft zonder bescherming van de diepzee.
