Haaien verschijnen niet alleen in de winkels als vinnen, vlees of souvenirs. In Thailand groeien inmiddels ook haaiensnacks voor honden en katten: gedroogde haai, haaienkraakbeen en kauwsnacks die worden geadverteerd als hoogwaardig, natuurlijk of goed voor tanden, botten en gewrichten. Het is precies deze markt die nu centraal staat in een nieuw rapport van WildAid en Ocean Blue Tree.
De WildAid-bericht vat een onderzoek samen dat DNA-Barcoding, analyses van verontreinigende stoffen, online marktonderzoek en enquêtes onder diereneigenaren en -verkopers combineert. Het werk is gebaseerd op bevindingen in Biological Conservation werden gepubliceerd. Dit is lastig voor de bescherming van haaien, omdat een ogenschijnlijk onschuldige huisdiertrend verschillende problemen met zich meebrengt: bedreigde diersoorten, gebrek aan traceerbaarheid en mogelijke risico’s voor de dieren waarvan de snacks eigenlijk zouden moeten profiteren.
Een groeiende markt op grote platforms
Tussen 2023 en 2025 hebben onderzoekers van WildAid en King Mongkut’s Institute of Technology Ladkrabang vijf belangrijke Thaise e-commerceplatforms gevolgd: Facebook, Lazada, LINE Shop, Shopee en TikTok Shop. Ze vonden meer dan 140 online leveranciers en meer dan tien verschillende soorten snacks op basis van haaien voor honden en katten.
De producten zijn niet verborgen, maar worden vaak expliciet als haai op de markt gebracht. Dit is precies wat de casus anders maakt dan eerdere onderzoeken naar het haaigehalte in diervoeding, waarin haaien vaak verdwenen achter algemene termen als vis of zeevis. In Thailand is de haai soms een premiumbelofte: veel eiwitten, veel calcium, zogenaamd natuurlijk en goed voor tanden of gewrichten.
Voor veel huisdiereigenaren klinkt dit plausibel. Uit een onderzoek onder 419 respondenten bleek dat 80 procent had gehoord van tandheelkundige snacks met haaieningrediënten, en 71 procent was geïnteresseerd om deze te kopen. De belangrijkste redenen die zij noemden waren zogenaamd nuttige voedingsstoffen, aanbevelingen van anderen of de wens iets goeds te doen voor het eigen dier.
DNA laat zien welke soorten in de snack terechtkomen
De onderzoekers analyseerden 150 monsters van haaienkraakbeen en 60 hele gedroogde haaien uit online winkels en fysieke winkels. Van de kraakbeenmonsters kon 91 procent tot op soortniveau worden geïdentificeerd. In totaal kwamen er acht haaiensoorten voor in de monsters.
De meest voorkomende waren bruinbandbamboehaaien (Chiloscyllium punctatum) En Carcharhinus coatesi, elk met 31,6 procent van de identificeerbare kraakbeenmonsters. Dit werd gevolgd door de gevlekte tandhaai (Carcharhinus sorrah) met 27,2 procent. Vijf van de acht geïdentificeerde soorten worden volgens de Thaise Rode Lijst als bedreigd beschouwd.
Als het om de zestig hele gedroogde haaien ging, was het beeld nog duidelijker: alle monsters hoorden erbij Scoliodon macrorhynchos, een soort die op de IUCN-lijst staat vermeld als bijna bedreigd, in Thailand als kwetsbaar wordt beschouwd en wordt gereguleerd onder CITES bijlage II. In totaal was 67,7 procent van de onderzochte producten afkomstig van soorten waarvan de internationale handel onder CITES-controles valt.
Niettemin was geen van de onderzochte producten soortspecifiek geëtiketteerd. Hierdoor is het voor consumenten onduidelijk welke soort wordt gekocht, of deze wordt bedreigd en of de vangst, export of wederverkoop goed is gedocumenteerd. Juist deze kloof maakt controle moeilijk voor autoriteiten en platforms.
Niet alleen een natuurbehoudsprobleem
WildAid benadrukt dat de producten ook vanuit diergezondheidsoogpunt gevoelig kunnen zijn. Bij tests van 50 monsters van kraakbeen en 12 hele haaienmonsters werden arseen en kwik aangetroffen in alle monsters van hele gedroogde haaien. De helft van deze monsters had een arseengehalte boven het maximaal toelaatbare niveau van de Amerikaanse Food and Drug Administration.
Bovendien werden de calcium- en natriumspiegels onderzocht. Haaienkraakbeen bevatte calciumconcentraties boven de maximale voedingslimiet voor droog hondenvoer. Op de korte termijn hoeft dit niet direct gevaarlijk te zijn, maar het biedt geen bewezen bijkomend voordeel en kan bij langdurig gebruik leiden tot problemen zoals hypercalciëmie of nier- en blaasstenen.
Het bewijs voor natrium was nog duidelijker: de waarden waren ongeveer vier keer hoger dan de aanbevolen hoeveelheid voor droogvoer voor honden en katten. Voor dieren met nierproblemen, hoge bloeddruk of hartaandoeningen kan regelmatige consumptie van dergelijke zoutrijke snacks bijzonder ongunstig zijn.
Informatie kan de vraag doen verschuiven
Tegelijkertijd blijkt uit de onderzoeken dat de markt niet onveranderlijk is. 86,5 procent van de ondervraagde huisdiereigenaren zei dat mogelijke negatieve gevolgen voor de gezondheid hen ervan zouden weerhouden een huisdier te kopen. Verontreinigende stoffen, een gebrek aan duidelijke voordelen en de wetenschap dat haaien daadwerkelijk worden gebruikt, fungeerden ook als sterke tegenargumenten.
Er was ook een kenniskloof bij de verkopers. Velen hadden via verkoopvertegenwoordigers over de producten gehoord, waren onzeker over de oorsprong van de haaien of dachten dat de onderdelen bijproducten waren van de vinnenindustrie. De helft had nog nooit van CITES gehoord en slechts een klein deel kon de betekenis van de handelsregels uitleggen.
WildAid en Ocean Blue Tree spelen hierop in met de #TreatOrThreat campagne. Het is bedoeld om eigenaren van dieren, retailers, veterinaire sectoren, platforms en autoriteiten te bereiken. De aanpak is pragmatisch: betere informatie, soortspecifieke etikettering, grotere traceerbaarheid en alternatieven die niet afhankelijk zijn van bedreigde of moeilijk te controleren haaiensoorten.
Waarom dit ook duikers treft
Op het eerste gezicht lijkt de zaak voor een duikend publiek ver weg van het rif. Het gaat niet om een waarneming, niet om een duikstek en niet om een klassiek strandvisconflict. Maar dat is precies waar de betekenis ligt: de druk op haaien ontstaat vaak in ketens die nauwelijks zichtbaar zijn en pas tastbaar worden door DNA-testen, handelsdata of productanalyses.
Een gedroogde snack voor huisdieren kan met dezelfde conserveringsvragen worden geconfronteerd als haaienvlees, vinnen of kraakbeenpoeder: welke soort is het? Waar komt ze vandaan? Is handelen toegestaan? Werd het gebruikt als bijvangst, specifiek gevangen of doorverkocht via een onduidelijke keten? Zonder antwoorden blijft de vraag anoniem, zelfs als op de voorkant van de verpakking reclame wordt gemaakt voor het product met haai.
Het rapport uit Thailand benadrukt daarom een eenvoudige les: de bescherming van haaien houdt niet op bij beschermde gebieden en visverboden. Het strekt zich uit tot online winkels, dierenartspraktijken, productlabels en aankoopbeslissingen. Iedereen die haaien levend in zee wil meemaken, moet ook kijken waar ze terechtkomen als zogenaamd nuttige toevoeging aan alledaagse consumentenproducten.