Wie haaien in zee ontmoet en daarbij meer over ze leert, zou zich ook later sterker voor hun bescherming kunnen inzetten. Daarop wijst een nieuwe studie naar begeleide haaientours voor de noordkust van Oahu op Hawaii. Het op 9 oktober 2026 gepubliceerde onderzoek combineert enquêtes uit 2016 met een vervolgenquête uit 2018. Het onderzoekt gerapporteerde inzet van mensen, geen veranderingen in haaienpopulaties.
Ontmoeting en kennis maakten deel uit van de tour
De onderzochte snorkel- en freedivetours vonden plaats in kleine groepen met een marien bioloog. Naast de ontmoeting met de dieren kregen deelnemers informatie over haaienecologie, gedrag en veiligheid en over mogelijkheden om aan bescherming bij te dragen. De resultaten hebben daarom betrekking op dit specifieke programma. Ze kunnen niet zomaar worden vertaald naar elke vorm van haaientoerisme.
Meer inzet onder de latere respondenten
Na opschoning van de gegevens waren voor de eerste enquête antwoorden beschikbaar van 499 tourdeelnemers en 391 personen uit een vergelijkingsgroep op Waikiki Beach. Ook toen al meldden tourdeelnemers vaker inzet voor haaienbescherming: ongeveer 31 procent tegenover 10 procent in de vergelijkingsgroep.
Bij de vervolgenquête antwoordden slechts 86 tourdeelnemers en 34 personen uit de vergelijkingsgroep. Van hen meldden respectievelijk 71 en 12 beschermingsactiviteiten, ongeveer 83 tegenover 35 procent. Daaronder vielen bijvoorbeeld donaties, petities, vrijwilligerswerk en het delen van informatie op sociale media. Het onderzoek registreerde of minstens één van de gevraagde activiteiten werd genoemd; de verschillende vormen van inzet werden daarmee niet gelijkgesteld in hun effect.
Een statistisch model dat onder meer rekening houdt met demografische verschillen en de uitval van veel respondenten schat een verschil van ongeveer 40 procentpunten in het voordeel van de tourgroep. Dit is een gemodelleerd verschil in de kans om inzet te rapporteren. Het betekent geen 40 procent meer beschermde haaien en ook geen gemeten verbetering van hun leefgebied.
Kleine vervolgsteekproef en zelfselectie beperken de bevinding
Deelname aan een haaientour werd niet willekeurig toegewezen. Mensen die al belangstelling voor haaien hadden, kunnen eerder voor de tour hebben gekozen. De statistische aanpassingen proberen zulke verschillen te verkleinen, maar kunnen niet alle onwaargenomen invloeden uitsluiten. Ook de vergelijkingsgroep op Waikiki Beach was geen representatieve steekproef van de bevolking van Hawaii.
Daar komen het lage responspercentage en het gebruik van zelfrapportages bij. De geanonimiseerde antwoorden konden tussen beide enquêtes niet aan dezelfde personen worden gekoppeld. Het onderzoek toont daarom geen individueel gevolgde gedragsverandering aan. Of mensen met meer betrokkenheid vaker op de vervolgenquête reageerden, blijft een belangrijke onzekerheid.
Een aanwijzing voor de inrichting van haaientoerisme
De studie pleit voor het combineren van directe natuurervaringen met begrijpelijke informatie en concrete mogelijkheden om iets te doen. Ze geeft een aanwijzing voor langduriger betrokkenheid, maar geen sluitend causaal bewijs. Of een tour ecologisch verantwoord is en de dieren zo min mogelijk verstoort, moet afzonderlijk worden beoordeeld: die gevolgen zijn hier niet gemeten.