Madagaskar en Zanzibar kondigden tijdens de Our Ocean Conference in Mombasa nieuwe nationale bescherming voor haaien en roggen aan. Voor de westelijke Indische Oceaan is dat meer dan een diplomatieke voetnoot: de regio verbindt belangrijke leefgebieden, kustvisserij, internationale handel en groeiend maritiem toerisme.
Volgens de Wildlife Conservation Society wil Madagaskar 14 soorten haaien en roggen volledige nationale bescherming geven onder zijn Wild Fauna Decree. Genoemd worden onder meer de ernstig bedreigde oceanische witpunthaai (Carcharhinus longimanus), walvishaaien (Rhincodon typus) en manta’s.
Zanzibar kondigde daarnaast aan dat het volledige bescherming in zijn kustwateren uitbreidt naar 34 soorten. Daaronder vallen hamerhaaien, voshaaien en de endemische Zanzibar-gitaarrog. De aankondigingen werden gedaan tijdens een side-event van de conferentie, gesteund door het Shark Conservation Fund, de regeringen van Kenia, Tanzania en Madagaskar, en WCS.
Waarom nationale regels nu tellen
Internationale afspraken zijn belangrijk voor haaien, maar ze zijn niet genoeg. CITES kan grensoverschrijdende handel in vinnen, kieuwplaten of vlees reguleren. Of een dier in kustwateren wordt gevangen, aangeland, verkocht of vrijgelaten, wordt in de praktijk bepaald door nationale wetten, visserijcontrole en lokale handhaving.
Daarom is deze stap politiek interessant. Madagaskar en Zanzibar zetten internationale beschermingsdynamiek om in nationaal recht. Voor soorten die onder druk staan door bijvangst, gerichte visserij en de vinnenhandel kan die vertaling van conferentietafel naar concrete regels het belangrijkste deel van de hele beschermingsketen zijn.
De Our Ocean Conference 2026 vond van 16 tot en met 18 juni plaats in Mombasa. Als eerste Our Ocean-conferentie op Afrikaanse bodem legde zij bijzondere nadruk op kustgemeenschappen, biodiversiteit, visserij en mariene bescherming in Oost-Afrika.
Welke haaiensoorten centraal staan
De situatie is vooral duidelijk bij de oceanische witpunthaai. De soort leeft ver op open zee, maar komt vaak terecht in beuglijnen en tonijnvisserij en werd decennialang zwaar geraakt door de internationale vinnenhandel. Wanneer een land deze soort volledig nationaal beschermt, gaat het dus niet om één rif, maar om regels voor pelagische visserij, aanlandingen en handel.
Walvishaaien zijn in de westelijke Indische Oceaan zowel beschermingssymbool als economische factor. In regio’s als Madagaskar, Mozambique en Tanzania spelen ze een zichtbare rol in verantwoord zeetoerisme. Volledige bescherming helpt niet alleen individuele dieren, maar geeft ook gemeenschappen en aanbieders meer zekerheid dat levende grote dieren op lange termijn waardevoller blijven dan dode.
Hamerhaaien en voshaaien tonen een andere kant van het probleem. Beide groepen omvatten soorten met trage voortplanting, hoge gevoeligheid voor bijvangst en soms hoge waarde in de vinnenhandel. Dat Zanzibar de bescherming expliciet naar deze groepen uitbreidt, maakt de maatregel vooral relevant voor kustvisserij en controles.
Wat dit betekent voor haaientoerisme
Voor duikers is de westelijke Indische Oceaan niet alleen een kaart met beschermde gebieden, maar een verbonden leefgebied. Walvishaaien, rifhaaien, hamerhaaien, roggen en andere grote vissen bewegen over politieke grenzen heen. Toerisme kan daarvan profiteren wanneer landen dezelfde basisgedachte volgen: levende haaien en roggen hebben ecologische en economische waarde.
Goede beschermingsregels vervangen echter geen goed beheer op het water. Doorslaggevend wordt of de aangekondigde regels duidelijke soortenlijsten, meldplichten, bijvangstregels, havencontroles en realistische alternatieven voor getroffen vissers bevatten. Zonder handhaving blijft volledige bescherming een sterk signaal, maar nog geen effectieve bescherming van populaties.
Een regionaal signaal
WCS plaatst de aankondigingen in een bredere ontwikkeling: enkele jaren geleden was de wereldwijde handel in veel haaien- en roggensoorten nauwelijks gereguleerd. Inmiddels vallen veel meer soorten onder internationale regels, en staten beginnen die verplichtingen om te zetten in nationale beschermingslijsten, visserijregels en planning van beschermde gebieden.
Voor Madagaskar en Zanzibar is dit ook een signaal aan de regio. De westelijke Indische Oceaan heeft nog echte kansen op gezonde populaties haaien en roggen, maar alleen als beschermingspolitiek niet blijft steken in intentieverklaringen. De aangekondigde regels zijn daarom een belangrijk begin. De volgende test begint in havens, op boten en bij de instanties die beschermingsbeloften dagelijkse praktijk moeten maken.
