Dit artikel verscheen op 15 april 2026 en werd bijgewerkt op 29 augustus 2026.
Een recente studie, gepubliceerd in het ‘Journal of Applied Ecology’, onder leiding van Twan Stoffers van Wageningen University & Research, wijst op een afname van rifhaaien op Caribische koraalriffen met intensieve duikactiviteit en sterke kustontwikkeling.
Het onderzoek was gebaseerd op 995 onderwateropnames (BRUVs), gemaakt tussen 2012 en 2017 in zeven verschillende rifsystemen van de Nederlandse Antillen en de Saba Bank. Terwijl de Saba Bank, die slechts minimale menselijke verstoring ondervindt, een natuurlijke verspreiding van haaien liet zien, was de aanwezigheid in bewoonde rifgebieden sterk gecorreleerd met menselijke activiteit.
Effecten op verschillende haaiensoorten en de rifecologie
De resultaten van de studie tonen aan dat met name Caribische rifhaaien (Carcharhinus perezi) gevoeliger reageren op menselijke aanwezigheid. Deze soort staat erom bekend vatbaar te zijn voor lawaai en verstoringen. Daarentegen toonden bodembewonende verpleegsterhaaien (Ginglymostoma cirratum) en zuidelijke stekelroggen een geringere gevoeligheid voor menselijke activiteit.
Caribische rifhaaien spelen een belangrijke rol in hun ecosysteem door het evenwicht tussen soorten te behouden en de gezondheid van koraalriffen te bevorderen. Hun afwezigheid kan verstrekkende gevolgen hebben voor de gehele rifgemeenschap. Verpleegsterhaaien daarentegen zijn vaak toleranter ten opzichte van verstoringen, omdat ze meer tijd op de zeebodem doorbrengen en minder worden beïnvloed door oppervlakteactiviteiten.
De bevindingen van de studie wijzen erop dat zelfs vrijetijdsactiviteiten die vaak als weinig verstorend worden beschouwd, invloed kunnen hebben op haipopulaties. Twan Stoffers benadrukte in dit verband: “Deze studie laat zien dat de bescherming van rifhaaien niet alleen rekening moet houden met de druk van de visserij, maar ook met niet-extractieve activiteiten zoals duiktoerisme en kustontwikkeling.” Dit vereist een bredere benadering van natuurbescherming die verder gaat dan louter visserijbeperkingen.
Update van 29 augustus 2026
Een nieuwe lokale analyse van de resultaten voor Curaçao vestigt de aandacht op de omvang van de verschillen. In het onderzoek in Journal of Applied Ecology zijn 995 aascamera’s opgenomen die tussen 2012 en 2017 zijn ingezet op zes bewoonde eilanden in het Caribisch gebied en op het afgelegen Saba Bank. Volgens nu.CW werden 455 haaien en roggen van elf soorten geregistreerd. Curaçao had gemiddeld 0,04 haaien per cameragebruik, de aanzienlijk minder gestoorde Saba Bank had 0,47.
De waarden ondersteunen geen eenvoudige oorzaak-en-gevolgverklaring in de trant van ‘duiken verdrijft haaien’. De modellen koppelen de ruimtelijke verdeling aan verschillende factoren, waaronder kustontwikkeling, duikintensiteit, diepte en habitatstructuur. Met name Caribische rifhaaien waren gevoelig voor menselijke stressindicatoren, terwijl verpleegsterhaaien en zuidelijke pijlstaartroggen sterker geassocieerd werden met habitatkenmerken. Voor natuurbehoudsplanning betekent dit dat naast de visserijdruk ook rekening moet worden gehouden met toerisme en kustontwikkeling.
