De regering van Nieuw-Zeeland heeft een herzien nationaal actieplan voor het behoud en beheer van haaien goedgekeurd. Volgens een op 14 augustus 2026 gepubliceerde mededeling van het Nieuw-Zeelandse Department of Conservation moet het plan de omgang met bijvangst verbeteren, meer aandacht geven aan bedreigingen buiten de visserij en de perspectieven van tangata whenua beter in het haaienbeheer opnemen.
Minister van Natuurbehoud Tama Potaka noemt minstens 113 haaiensoorten in de wateren van Nieuw-Zeeland. In de mededeling wordt de term breed gebruikt in de zin van het actieplan en omvat hij de kraakbeenvissen, waartoe niet alleen echte haaien behoren, maar ook roggen en hersenschimmen. Zeven soorten zijn volledig beschermd vanwege hun beschermde status, en elf andere worden beheerd via het quotabeheersysteem vanwege hun belang voor de traditionele, recreatieve en commerciële visserij.
Bijvangst voorkomen en overleving na de vangst verbeteren
Een centraal aandachtspunt is het vermijden van de vangst van beschermde en niet-doelsoorten. Als de vangst niet kan worden voorkomen, moeten beproefde hanterings- en vrijgavemethoden worden gebruikt. Het doel is om verwondingen te beperken en de dieren een zo groot mogelijke overlevingskans te geven na terugkeer in zee.
Dit is vooral relevant voor haaien, omdat veel soorten langzaam groeien, laat geslachtsrijp worden en weinig nakomelingen voortbrengen. Zelfs een kleine extra sterfte in vergelijking met kortlevende vissoorten kan daarom de populaties gedurende een lange periode onder druk zetten. Het plan is bedoeld om gezamenlijk de bescherming en het gebruik dat als duurzaam wordt geclassificeerd aan te sturen.
Het plan kijkt verder dan de visserij
De herziene versie identificeert volgens de regering ook bedreigingen buiten de visserij: ziekten, vervuiling, afval in zee, biologische risico’s van geïntroduceerde organismen, klimaatverandering en aantasting van habitats. Dit betekent dat haaienbescherming niet alleen wordt behandeld als een kwestie van vangsthoeveelheden en vrijlating.
Voor een eilandstaat in de zuidwestelijke Pacific is deze bredere aanpak van cruciaal belang. Kustontwikkeling en sedimentaanvoer kunnen ondiepe kraamkamers aantasten, terwijl de opwarming en veranderende oceaanomstandigheden de distributie, voeding en voortplanting beïnvloeden. In het persbericht wordt echter niet gedetailleerd welke specifieke maatregelen het goedgekeurde plan hiervoor voorziet.
Tangata whenua en haaien als taonga
Volgens de regering integreert het plan de perspectieven en waarden van tangata whenua nadrukkelijker. Haaien worden beschouwd als taonga — cultureel belangrijke en gewaardeerde wezens — en bekeken in hun relaties met andere soorten en het bredere mariene milieu. Het doel is om mātauranga Māori duidelijker in onderzoek en beheer te verwerken.
Deze integratie gaat verder dan een vertaling van westerse managementtermen. Het kan beïnvloeden welke vragen worden gesteld, welke habitats prioriteit krijgen en hoe veranderingen in ecosystemen worden beoordeeld. De mededeling maakt echter geen melding van besluitvormingsstructuren, specifieke participatierechten of maatstaven om deze doelstelling te beoordelen.
Voortbouwen op eerdere maatregelen
Potaka presenteert het plan als een voortzetting van bestaande maatregelen. Deze omvatten het verbod op het ontvinnen van haaien, d.w.z. het afsnijden van de vinnen en het vervolgens weggooien van het lichaam, dat sinds 2014 van kracht is, evenals verbeterde richtlijnen voor de veilige omgang met beschermde haaien en hun vrijlating.
De regeringsaankondiging is een beleidssamenvatting, niet de volledige tekst van het plan. Er wordt niet gesproken over extra budgetten, nieuwe wettelijk beschermde gebieden, bindende reductiedoelstellingen of deadlines. Hoe ambitieus de herziening in de praktijk is, kan alleen worden beoordeeld aan de hand van de gepubliceerde maatregelen, verantwoordelijkheden, gegevens en verifieerbare resultaten.