Gladde haai - Mustelus mustelus

De grijze gladde haai is een slanke, grijs tot grijsbruin gekleurde demersale haai met een korte, tamelijk stompe snuit en grote, dicht bij elkaar geplaatste ogen. Donkere vlekken kunnen voorkomen, maar zijn niet altijd uitgesproken. De twee rugvinnen hebben geen stekels; de eerste bevindt zich ver achter de borstvinnen.

Lichaamsbouw, kenmerken & anatomie

De lage, licht hobbelige tanden zijn typisch voor gladde haaien. Ze vormen geen opvallende snijrijen zoals de grote witte haai, maar eerder een maaloppervlak voor het kraken van schaaldieren en andere prooien dicht bij de bodem. Deze aanpassing past bij zijn overwegend benthische levensstijl.

De Shark Research Institute beschrijft de soort als relatief lang en slank; Vrouwtjes kunnen aanzienlijk groter zijn dan mannen. Betrouwbare identificatie binnen het geslacht Mustelus is niettemin een uitdaging en mag niet uitsluitend gebaseerd zijn op kleur of grootte.

De grijze gladde haai leeft dicht bij de grond op het continentaal plat en de bovenste continentale helling. De soort wordt meestal aangetroffen in ondiep kustwater tussen de vijf en vijftig meter, maar kan ook aanzienlijk dieper voorkomen. Zand, modder, gemengde bodems en rifgebieden behoren tot de typische habitats.

Leefgebied & verspreiding

Het verspreidingsgebied strekt zich uit in de oostelijke Atlantische Oceaan, van de Britse eilanden over de Middellandse Zee, de Canarische Eilanden en de kusten van Noordwest-Afrika tot Zuid-Afrika. De soort maakt daarom gebruik van zowel gematigde als warmere kustgebieden. Lokale populaties kunnen echter ernstig worden uitgedund door visserijdruk.

FishBase vat de soort samen als een mariene, bodemknuffelende haai en noemt er een groot dieptebereik voor. Vlakke, productieve kustgebieden zijn bijzonder relevant voor ontmoetingen en beschermingsmaatregelen omdat daar veel wordt gevist.

Grijze gladde haaien zoeken hun voedsel voornamelijk op de zeebodem. Schaaldieren vormen een belangrijk onderdeel van hun verspreidingsgebied; Ze eten ook koppotigen en beenvissen. De platte tanden helpen harde schelpen te verpletteren, terwijl het slanke lichaam korte bewegingen dicht bij de bodem mogelijk maakt.

Leefwijze, voeding & voortplanting

De soort is levendbarend: nadat de dooier is geconsumeerd, worden de embryo’s overgebracht door een dooierzak placenta. Afhankelijk van de populatie bestaat een nest meestal uit meerdere jonge dieren. De jongen worden ongeveer 39 centimeter lang geboren; Zoals bij veel langzaam groeiende haaien is hun ontwikkeling daarom gevoelig voor hoge sterfte.

Volgens de Shark Research Institute bedraagt de draagtijd ongeveer tien tot elf maanden. Mannetjes bereiken eerder en korter geslachtsrijpheid dan vrouwtjes. Deze levensgeschiedenis beperkt hoe snel de bestanden zich kunnen herstellen na een intensieve oogst.

De grijze gladde haai is wereldwijd geclassificeerd als Bedreigd. Wat vooral belangrijk is, is de hoge en duurzame oogst van de kustvisserij: de soort wordt doelgericht gevangen en als bijvangst gevangen in bodemtrawls, kieuwnetten en beuglijnen. Als er strooisel is, kan een bestand de verliezen niet snel compenseren. De druk is vooral problematisch in ondiepe gebieden, waar jonge exemplaren en volwassenen samenleven met intensieve visserij.

De IUCN Red List beoordeelt de soort als bedreigd. Effectieve bescherming vereist soortspecifieke vangstgegevens, verminderde oogst en maatregelen om bijvangst in centrale kusthabitats te voorkomen.

De grijze haai wordt als onschadelijk voor de mens beschouwd. Het is geen typische ontmoetingshaai voor duikers, omdat hij meestal op de bodem leeft en vaak in troebele kustwateren. Zoals bij alle haaien mogen dieren niet worden lastiggevallen, aangeraakt of uit het water worden getild.

Gladde haai & mens

De soort wordt in veel delen van het verspreidingsgebied als voedselvis op de markt gebracht, vers, bevroren, gezouten of gerookt. Juist dit gebruik maakt correcte identificatie van soorten en afzonderlijke vangststatistieken belangrijk: collectieve namen voor gladde haaien kunnen de afname van de populatie van individuele soorten verbergen.

De Europese Commissie onderhoudt Mustelus mustelus in haar database met commerciële visnamen. Consumenten, detailhandelaren en visserij kunnen alleen verantwoord handelen als producten duidelijk aan een soort zijn toegewezen.