Een open access studie gepubliceerd op 20 augustus 2026 in het vaktijdschrift Fishes brengt 5.596 gegeorefereerde voorkomensgegevens samen uit Griekse en aangrenzende wateren. Na validatie bevestigde het onderzoeksteam 62 soorten: 33 haaiensoorten, 28 soorten roggen en één chimaera-soort.
Het getal 5.596 geeft geen getelde dieren of een huidige populatieschatting aan. Elke dataset vertegenwoordigt een ruimtelijk gelokaliseerde waarneming. De studie laat zien waar soorten in de loop van vele decennia zijn gedocumenteerd – niet hoeveel haaien er tegenwoordig in de Egeïsche of Ionische Zee leven. Het volledige artikel is ook gratis verkrijgbaar als PDF die rechtstreeks door de uitgever wordt aangeboden.
Van historische meldingen naar een geogerefereerde databank
De onderzoekers beoordeelden wetenschappelijke en grijze literatuur, onderzoeksprogramma’s, databases over biodiversiteit, burgerwetenschappelijke projecten en artikelen uit de massa- en sociale media. Het oudste moderne bewijsmateriaal dateert uit 1858. Rapporten vanaf 1942 konden echter alleen worden gebruikt voor ruimtelijke analyses, omdat oudere informatie meestal alleen melding maakte van vismarkten of grote regio’s. De kaarten bestrijken de periode 1942 tot 2025.
Van de 5.596 datasets zijn er 2.185 afkomstig van haaien, 3.287 van roggen en 124 van hersenschimmen. 54,8 procent komt uit onderzoeksprogramma’s, 30,5 procent uit gepubliceerd onderzoek en 14,4 procent uit niet eerder gepubliceerde burgerwetenschappelijke gegevens. In totaal evalueerde het team 268 wetenschappelijke publicaties en conferentiepapers.
Alle inzendingen zijn gecontroleerd op duplicatie en betrouwbare soortidentificatie. Van de 67 aanvankelijk gerapporteerde soorten beoordeelden de auteurs er vijf als onvoldoende bevestigd voor de Griekse wateren. Er bleven 62 gevalideerde soorten over. Dit onderscheid verklaart waarom oudere soortenlijsten en de nieuwe ruimtelijke database niet altijd dezelfde totaalaantallen geven.
Kleine gevlekte kattenhaai, gladde haai en blauwe haai het vaakst gedocumenteerd
Onder de haaien toont Tabel A1 het hoogste aantal waarnemingen voor de kleine gevlekte kattenhaai (Scyliorhinus canicula): 361 waarnemingen. Daarna volgen de gladde haai (Mustelus mustelus) met 269 en de blauwe haai (Prionace glauca) met 188 waarnemingen. Dit zijn de drie meest gedocumenteerde haaiensoorten in de gecombineerde databank.
U bekijkt momenteel inhoud van een plaatshouder van Facebook. Klik op de knop hieronder om de volledige inhoud te bekijken. Houd er rekening mee dat u op deze manier gegevens deelt met providers van derden.
Meer informatieDeze bestelling is niet automatisch een rangschikking van de huidige voorraadgroottes. Op de bodem levende soorten komen vaak voor in trawl- en visserijgegevens, terwijl pelagische soorten zoals blauwe haaien slechts selectief worden geregistreerd in open oceaangebieden. Vistuig, onderzoeksprioriteiten en de toegankelijkheid van een habitat beïnvloeden dus welke soorten vooral vaak voorkomen in de database.
De meeste waarnemingen komen uit de Egeïsche Zee
67,7 procent van al het ruimtelijke bewijsmateriaal bevindt zich in de Egeïsche Zee, 27,5 procent in de Ionische Zee en 4,4 procent in de wateren rond Kreta. De zuidelijke Adriatische Zee en de Levantijnse Zee dragen elk minder dan één procent bij. De hoge dichtheid in de Egeïsche Zee kan soms een echt ecologisch signaal zijn: diverse habitats, stroomfronten en productieve gebieden bieden kraakbeenvissen verschillende voedings-, groei- en terugtrekkingsgebieden.
Tegelijkertijd werd de Egeïsche Zee veel intensiever bestudeerd. In de Ionische Zee bepaalt uitgebreide monitoring in de Ambracische Golf ook de kaarten. Omgekeerd betekent de lage dichtheid van punten voor de kust van Kreta en in de Levantijnse Zee niet dat er nauwelijks haaien of roggen voorkomen. Volgens de beoordeling van de auteurs blijkt hieruit vooral waar doelgerichte en gestandaardiseerde onderzoeken ontbreken.
Meer meldingen betekenen niet meer haaien
Het aantal opgeslagen bewijsmateriaal is aanzienlijk toegenomen, vooral sinds 2015. De studie schrijft dit voornamelijk toe aan een betere beschikbaarheid van gegevens, groeiende wetenschappelijke en publieke aandacht, en nieuwe mogelijkheden voor het delen van observaties. Een tijdreeks uit verschillende bronnen kan daarom niet worden gelezen als een gestandaardiseerd inventarisatieonderzoek.
De classificatie van de Griekse Marine Protection Organization iSea komt hiermee overeen. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor een toename van de haaienpopulaties in de Griekse wateren. iSea legt uit dat er tegenwoordig steeds meer waarnemingen openbaar worden, vooral via smartphones, drones en sociale media. Waarnemingen die voorheen alleen bekend waren bij lokale vissers of bewoners, kunnen zich nu binnen enkele uren landelijk verspreiden.
Haaien zijn ook geen nieuw fenomeen in dit deel van de Middellandse Zee. Aristoteles beschreef al verschillende kraakbeenvissen, waaronder de blauwe haai. Individuele waarnemingen nabij de kust duiden dus niet op een nieuwe immigratie, noch op een populatiegroei als gevolg van warme zomers. Voor dergelijke uitspraken zijn langetermijnonderzoeken met consistente methoden nodig.
Ruimtelijke gegevens kunnen beschermde gebieden gerichter ondersteunen
Meer dan de helft van de kraakbeenvissen in de Middellandse Zee wordt met uitsterven bedreigd. Dit is precies de reden waarom de nieuwe databank belangrijker is dan een opvallend aantal soorten. Het kan helpen bij het ontwikkelen van distributiemodellen, het prioriteren van lacunes in het onderzoek en het identificeren van gebieden in de mariene ruimtelijke ordening die bijzonder relevant kunnen zijn voor bedreigde soorten of soorten met weinig gegevens.
Volgens de auteurs zijn delen van de verzamelde gegevens al gebruikt bij de identificatie van Important Shark and Ray Areas in de Griekse wateren en bij milieustudies voor de aanwijzing van het Ionische Nationale Park. De stippenkaarten alleen leveren echter geen bewijs van kraamkamers, broedgebieden of populatieontwikkelingen. Er is onder meer een gebrek aan uniforme informatie over diepte en habitat en aan lange termijn, visserij-onafhankelijke meetreeksen.
De echte vooruitgang ligt in een betrouwbaar ruimtelijk startpunt: verspreide waarnemingen werden onderzocht, ontdubbeld en gesorteerd op uniforme mariene regio’s. Het onderzoek geeft geen sluitend antwoord op het aantal haaien dat de Griekse zeeën vandaag de dag herbergen. Het laat echter veel preciezer zien wat er al bekend is – en aan welke kusten en in welke diepzeegebieden de grootste kennislacunes liggen.
