Valse kathaai - Pseudotriakis microdon

De valse kathaai is een grote, zwaar gebouwde diepzeehaai met opvallend zachte spieren. De brede kop eindigt in een korte, afgeronde snuit. De smalle ogen zijn meer dan tweemaal zo lang als hoog en hebben slechts zwak ontwikkelde knipvliezen; direct erachter liggen zeer grote ademgaten.

De FAO soortencatalogus voor de Noord-Atlantische Oceaan vermeldt de langwerpige, lage eerste rugvin als een bijzonder opvallend kenmerk. Hun basis is aanzienlijk langer dan die van de meeste demersale haaien en lijkt op een platte kiel. De tweede rugvin en de aarsvin bevinden zich ver naar achteren; de onderste staartvinkwab is slechts zwak ontwikkeld of vrijwel afwezig.

Zacht lichaam en een ongewoon lange rugvin

Er zitten veel kleine tanden in de grote, gebogen mond. In de bovenkaak worden 96 tot 294 rijen tanden beschreven en in de onderkaak 108 tot 335 rijen tanden. De meeste tanden hebben een smalle hoofdtip en kleine secundaire tips; verder naar achteren worden ze kamachtig. Ondanks de naam zijn het niet slechts enkele, maar juist talrijke kleine tandjes die typerend zijn.

De kleur is overwegend egaal donkerbruin, grijsbruin of bijna zwart, zonder opvallende aftekeningen. Grote vrouwtjes bereiken een lengte van ongeveer 2,95 tot 2,96 meter, mannetjes, volgens beschikbare metingen, tot ongeveer 2,69 meter. De combinatie van een massief, zacht lichaam, een lange eerste rugvin en zeer kleine tanden zorgt voor de meest betrouwbare identificatie.

De soort is aangetroffen langs diepe oceaanranden in de Atlantische, Indische en Stille Oceaan. Het verspreidingsgebied is wereldwijd, maar bestaat uit ver uiteenliggende vindplaatsen en mag niet worden opgevat als één aaneengesloten, dichtbevolkt gebied.

FishBase vermeldt onder meer vondsten in de westelijke Atlantische Oceaan voor de kust van de Verenigde Staten en in het noordoosten voor Portugal en Senegal. In de Indo-Pacific lopen gedocumenteerde waarnemingen van Australië via Japan en Taiwan tot Nieuw-Zeeland en Hawaï.

Wijdverspreid, maar slechts plaatselijk aangetoond

De valse kathaai leeft op of net boven de bodem van het buitenste continentale en eilandplateau, maar ook op hellingen, diepzeeriffen, onderzeese bergen en onderzeese kanalen. Afhankelijk van de bron varieert de geverifieerde diepte-informatie van ongeveer 129 of 173 meter tot 1.890 meter. De meeste waarnemingen komen van ruim onder de gebruikelijke limieten van recreatief duiken.

De kaart vat bekende voorvalgebieden op een zeer vereenvoudigde manier samen. Het toont noch de huidige frequenties, noch een consistent geschikte habitat. In het geval van een zelden gevangen diepzeesoort kunnen nieuwe camerawaarnemingen, museumspecimens of genetisch bevestigde monsters het verspreidingsbeeld vergroten zonder dat het werkelijke gebied hoeft te worden veranderd.

De zachte spieren en een zeer grote, olierijke lever passen bij een traag en energiezuinig leven in de diepzee. De valse kathaai zwemt meestal dicht bij de bodem en geldt als een betrekkelijk weinig actieve rover en aaseter. Onderzochte magen bevatten vooral beenvissen, naast kleinere haaien, pijlinktvissen, octopussen en andere ongewervelden.

Een FAO-overzicht van de voortplanting van haaien beschrijft een ongebruikelijke vorm van aplacentale levendbarendheid. Embryo’s eten extra eieren of eierresten die de moeder in de baarmoeder produceert. Anders dan makreelhaaien slaan zij een groot deel van deze dooier op in een uitwendige dooierzak.

Embryo’s slaan opgenomen dooier buiten het lichaam op

Bovendien kunnen de embryo’s voedingsrijk baarmoedervocht opnemen, ook wel baarmoedermelk genoemd. Deze combinatie van oophagy, dooieropslag en aanvullende voeding van de moeder is ongebruikelijk bij demersale haaien. Het maakt zeer grote jonge dieren mogelijk, maar gaat gepaard met een laag aantal nakomelingen.

Meestal worden twee jongen per nest vermeld, individuele bronnen vermelden er twee tot vier. Er zijn tegenstrijdige waarden voor geboortegrootte: verschillende rapporten liggen rond de 70 tot 85 centimeter, oudere rapporten lopen op tot rond de 140 centimeter. Draagtijd, groeisnelheid, leeftijd en tijdstip van geslachtsrijpheid zijn nog steeds slecht bekend.

De valse kathaai is wereldwijd beoordeeld als niet bedreigd. Die categorie weerspiegelt het zeer grote verspreidingsgebied en het feit dat de soort weinig in de visserij voorkomt; zij betekent niet dat populatieomvang of trend goed bekend zijn. Voor de meeste regio’s ontbreken betrouwbare tijdreeksen.

Nieuwe genetische referentiegegevens uit de Noord-Atlantische Oceaan zijn bedoeld om de identificatie van soorten en toekomstige monitoring te verbeteren. Vooral zeldzame diepzeehaaien worden gemakkelijk over het hoofd gezien of verward met verwante soorten tijdens aanvoer, in milieu-DNA of in verwerkte producten.

Lage voortplanting tegenover grote kennislacunes

De belangrijkste bekende belasting is de bijvangst in bodembeuglijnen en bodemtrawls. Het vlees, de vinnen, het kraakbeen en wat leverolie kunnen worden gebruikt, maar de soort heeft weinig economisch belang en wordt niet regelmatig geviseerd. Lokale diepzeevisserij kan nog steeds druk uitoefenen op lokale populaties.

Slechts enkele grote jonge dieren, een vermoedelijk langzame groei en een lange draagtijd beperken het herstel na verliezen. Het is daarom zinvol om de bijvangst in de diepzee, de genetisch geverifieerde identificatie van soorten, de zorgvuldige vrijlating van levende dieren en de voorzorgslimieten voor nieuwe of groeiende visserij op continentale hellingen en onderzeese bergen nauwkeurig vast te leggen.

De valse kathaai geldt als ongevaarlijk voor mensen. Hij leeft normaal zo diep dat ontmoetingen met zwemmers of recreatieve duikers vrijwel onmogelijk zijn. Ondanks een lengte van bijna drie meter zijn er geen aanwijzingen dat deze langzaam bewegende soort een gebruikelijk gevaar voor mensen vormt.

Het Schmidt Ocean Institute filmde in 2026 voor Trinidad en Tobago een exemplaar op 1.086 meter diepte. Zulke ROV-waarnemingen tonen levende dieren in hun leefgebied zonder ze voor onderzoek naar de oppervlakte te brengen.

🔥 False catshark (Pseudotriakis microdon) in deep sea.
by
u/Better_Hair_9673 in
NatureIsFuckingLit

Ontmoetingen vrijwel alleen via camera’s en vistuig

Ook een leucistisch exemplaar bij de Azoren werd met een op afstand bestuurd cameraplatform vastgelegd. Zulke beelden zijn bijzonder waardevol voor wetenschap en publiek, omdat vangsten vaak alleen afzonderlijke, reeds gestorven dieren opleveren waarvan normaal gedrag niet meer kan worden waargenomen.

Als de bijvangst levend aan boord wordt gebracht, zijn afstand tot de monding, veilige werkprocedures en een zo kort mogelijke afhandeling van belang. Zelfs een haai die als onschadelijk wordt beschouwd, kan gewelddadig bewegen of bijten als hij gestrest is. Locatie, diepte, geslacht, lengte, foto’s en een weefselmonster kunnen de wetenschappelijke waarde van een zeldzame ontdekking aanzienlijk vergroten.