Een nieuwe studie in Brazilian Journal of Biology documenteert voor het eerst zes zwangere haaien van drie soorten in het Ilha Grande–Sepetiba kustcomplex in de staat Rio de Janeiro. De vondsten variëren van 2006 tot 2024 en bestrijken verschillende stadia van de embryonale ontwikkeling. Dit vergroot het bewijs dat de twee baaien meer zijn dan alleen een doorvoergebied.
De samenvatting van Agência Bori, gepubliceerd op 14 augustus, spreekt van een haaienkwekerij. Het technische artikel formuleert het voorzichtiger: het beschrijft Ilha Grande–Sepetiba als een mogelijke reproductieve hotspot en als een potentiële habitat geassocieerd met een kwekerij. Om definitieve bevestiging te kunnen geven, is er een gebrek aan systematisch bewijs van pasgeborenen en hun herhaaldelijk gebruik van duidelijk afgebakende ondiepe waterzones.
Zes drachtige vrouwtjes van drie soorten
De oudste gegevens betreffen twee zandtijgerhaaien ( Carcharias taurus ). Beide werden op 25 april 2006 geregistreerd in de bufferzone van het ecologische station Tamoios in de baai van Ilha Grande. Eén vrouwtje droeg twee goed ontwikkelde embryo’s van ongeveer 77 centimeter lang, de andere droeg vier aanzienlijk kleinere embryo’s van ongeveer 19 tot 21 centimeter.
Twee zwangere grote zwartpunthaaien, ook wel spinnerhaaien genoemd (Carcharhinus brevipinna), volgden in Sepetiba Bay in augustus 2023. De dieren werden gedocumenteerd in het beschermde mariene gebied Boto-Cinza. Elk vrouwtje droeg zes of zeven embryo’s in een vergevorderd ontwikkelingsstadium; ze waren allemaal langer dan 40 centimeter.
De twee meest recente gevallen waren Kleine zwartpunthaaien (Carcharhinus limbatus) in Ilha Grande Bay. In juni 2020 werd in Piraquara een vrouwtje van 2,14 meter lang dood aangetroffen, met vijf goed ontwikkelde embryo’s in haar armen. In juni 2024 werd een vrouwtje van 2,30 meter lang, eerder gemarkeerd met een satellietzender, onderzocht; De onderzoekers vonden vier kleine embryo’s met grote dooierreserves en dus een vroeg ontwikkelingsstadium.
Wat de data bewijzen – en wat nog open is
Het bereik van vroege tot gevorderde embryonale stadia is de belangrijkste aanwijzing voor de onderzoekers. Hieruit blijkt dat verschillende bedreigde haaiensoorten de regio gebruiken tijdens verschillende stadia van de zwangerschap. Herhaalde vondsten van zwangere kleine zwartpunthaaien in vergelijkbare seizoenen ondersteunen ook de veronderstelling van locatiespecifiek gebruik.
Noch de omvang van een lokale populatie, noch de frequentie van drachtige vrouwtjes kan echter uit zes dieren worden afgeleid. Het verzamelen van gegevens was opportunistisch en vergde niet over alle jaren dezelfde inspanning. Het combineert bijvangst uit de kleinschalige visserij, strandvondsten en wetenschappelijke monitoring. Dit maakt de individuele gevallen biologisch waardevol, maar beperkt statistische vergelijkingen.
De term kinderkamer heeft in het haaienonderzoek ook een engere betekenis dan in het dagelijks taalgebruik. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen of pasgeborenen en jonge dieren het gebied regelmatig, gedurende langere tijd en vaker gebruiken dan vergelijkbare kustgebieden. Telemetrie, dronevluchten en gestandaardiseerde opnames moeten deze kloof dichten.
Een mozaïek van schuilplaatsen en spanningen
Ilha Grande en Sepetiba vormen een overgangsgebied van ongeveer 3.100 vierkante kilometer naar de Zuidwest-Atlantische Oceaan aan de kust van Brazilië. Mangroven, beschutte baaien, eilanden, rotsachtige kusten en ondiepe zandgebieden bieden toevluchtsoord voor zwangere vrouwtjes en voedsel voor potentiële jongen, evenals bescherming tegen grotere roofdieren.
Tegelijkertijd wordt het gebied intensief gebruikt. Visserij, havens, olieterminals, industrie, verstedelijking en de kerncentrales van Angra dos Reis beïnvloeden dezelfde kustruimte. Beschermde gebieden bestrijken slechts delen van het complex. Twee van de drie gedocumenteerde soorten werden ook geregistreerd in verband met visvangst – een directe indicatie dat formele gebiedsbescherming alleen dieren niet overal tegen bijvangst beschermt.
Piraquara de Fora wordt al internationaal erkend
Een deel van het nieuwe bewijsmateriaal richt zich op Piraquara de Fora. De baai werd in 2025 erkend als Important Shark and Ray Area. Volgens de -beoordeling van de IUCN SSC Shark Specialist Group komen daar regelmatig en seizoensgebonden kleine zwartpunthaaien voor. Tijdens dronevluchten werden tussen 2020 en 2024 groepen van vijf tot 113 dieren waargenomen, vooral tussen april en half september.
De ISRA-classificatie bevestigt het ecologische belang van de baai, maar creëert geen juridisch bindend beschermd gebied. De functie van de haaienaggregatie is nog niet definitief opgehelderd. Toch maken drachtige vrouwtjes, seizoensgebonden terugkeer en nieuwe gegevens over meerdere soorten Piraquara tot een prioriteit voor verder onderzoek en ruimtelijke natuurbeschermingsplanning.
We hebben al gerapporteerd over het veldwerk, de veranderingen in de lokale vissersgemeenschap en voorzichtige ideeën voor ecotoerisme in de bijdrage aan het -beschermingsproject in Piraquara de Fora. De nieuwe studie voegt aan dit verhaal een voorheen ontbrekend vergelijkend reproductief perspectief toe voor drie haaiensoorten en twee baaien.
Waarom het beschermen van zwangere haaien bijzonder effectief is
Grote kusthaaien groeien langzaam, worden laat geslachtsrijp en brengen relatief weinig jongen ter wereld. Het verlies van één drachtig vrouwtje betekent dus niet alleen de dood van een volwassen dier, maar ook het verlies van een heel nest. Locaties die in meerdere stadia van de voortplanting worden gebruikt, kunnen onevenredig belangrijk zijn voor het herstel van regionale populaties.
De studie bakent nog geen nieuw beschermd gebied af en bewijst evenmin het bestaan van één duidelijk begrensde kraamkamer. Ze biedt wel een stevige basis voor gerichtere monitoring, minder bijvangst en beschermingsmaatregelen in de seizoenen en kustgebieden waar drachtige vrouwtjes het vaakst voorkomen. Dat is de praktische waarde van deze zes zeldzame waarnemingen.
