Een nieuwe soortbeschrijving scheidt een grote diepzeehaai uit de Indische Oceaan van zijn veronderstelde verwant in de Atlantische Oceaan. Echinorhinus roinee, in het Engels Indian Bramble Shark genoemd, werd al tientallen jaren geregistreerd als Echinorhinus brucus. Alleen uit de gezamenlijke evaluatie van uiterlijke kenmerken en mitochondriaal DNA bleek dat de dieren een onafhankelijke lijn vormen.
De onderzochte exemplaren zijn niet afkomstig van een gerichte onderzoeksreis. Diepzeegarnalentrawlers hadden ze als bijvangst aangevoerd in de vissershaven Sakthikulangara op Kollam in zuidwesten van India. De nieuwe classificatie laat ook zien hoeveel onbekende diversiteit er nog in de oceaan verborgen kan zijn.
Al tientallen jaren onder de verkeerde naam
Haaien van het geslacht Echinorhinus zijn grote, op de bodem levende haaien op continentale hellingen. Opvallende, doornachtige huidtanden zijn typisch. Omdat de Indiase dieren uiterlijk lijken op Echinorhinus brucus, werden oudere vangsten en biologische waarnemingen aan deze soort toegeschreven. Als gevolg hiervan leek E. brucus verspreid te zijn over verschillende oceaanbekkens.
De nieuwe soort is geen ontdekking van een voorheen volledig onzichtbaar dier. Het is eerder het resultaat van een taxonomische correctie: bekend materiaal werd opnieuw beoordeeld met behulp van nauwkeurigere metingen en genetische methoden. Dit verschil is cruciaal voor voorraadanalyses. Als twee soorten in de vangststatistieken worden gecombineerd, blijven hun feitelijke verspreidingsgebieden en belastingen onzichtbaar.
Hoe onderzoekers Echinorhinus roinee
herkennenVolgens de Zoological Survey of India bereikt Echinorhinus roinee een lengte van maximaal drie meter. De dieren zijn donkerbruin tot bijna zwart. Op de huid zitten grote, doornachtige denticles, die bij oudere exemplaren samen kunnen groeien om meerpuntige platen te vormen.
In directe vergelijking met verwante soorten vallen relatief grotere ogen en buikvinnen op. Het gedeelte van de snuit tot de kieuwspleten is ook langer. Dergelijke combinaties van kenmerken vormden het anatomische deel van de diagnose. Het team onderzocht ook mitochondriale barcodesecties. Deze DNA-gegevens scheidden de Indiase afstamming van zowel E. brucus uit de Atlantische Oceaan als E. cookei uit de Stille Oceaan.
Mogelijke verspreiding buiten India
De bevestigde exemplaren komen uit de Indische Oceaan uit Kerala en zijn beschreven in verband met diepten van ongeveer 350 tot 450 meter. Genetisch vergelijkbare datasets uit Oman, Sri Lanka en Thailand suggereren dat de soort mogelijk wijdverspreider is. Dit is echter nog geen volledig in kaart gebrachte verspreiding: museumbezit en nieuwe vangsten moeten worden vergeleken met betrouwbaar bepaalde referentiespecimens.
De type-exemplaren waarop de soortnaam permanent is verankerd, bevinden zich in de nationale zoölogische collecties van het Marine Biology Regional Center in Chennai. Hierdoor kunnen latere studies hun kenmerken en DNA vergelijken met het originele materiaal. De wetenschappelijke beschrijving verscheen in Volume 126, Special Issue 1, van de Records van de Zoological Survey of India. Een betrouwbaar toegankelijk artikel of DOI-doelpagina was bij het ter perse gaan nog niet geïndexeerd.
Bijvangst levert data op – en zet de soort onder druk
Het feit dat de cruciale dieren afkomstig zijn van garnalentrawlers heeft twee kanten. Vissershavens geven onderzoekers toegang tot diepzeesoorten die tijdens expedities zelden worden waargenomen. Tegelijkertijd blijkt uit de vondst dat deze dieren gevangen zitten in bodemtrawlnetten. Hoe vaak dit gebeurt, kan niet alleen uit de soortbeschrijving worden afgeleid. De populatiegrootte, voortplanting en sterfte van E. roinee zijn nog niet voldoende bekend.
A nieuwe diepzeekathaai is al vóór Kerala in de regio beschreven. Beide gevallen maken duidelijk dat correcte soortnamen niet louter een formaliteit zijn. Zonder betrouwbare vaststelling kunnen de autoriteiten de vangsthoeveelheden niet toewijzen, noch vaststellen of een zeldzame soort bijzonder vaak als bijvangst belandt.
Eén soort wordt twee beschermingstaken
Door de scheiding van Echinorhinus brucus moet oudere informatie opnieuw worden gelezen. Een zogenaamd wijdverspreide populatie kan zich opsplitsen in verschillende ruimtelijk gescheiden soorten, elk met zijn eigen populatieomvang en risico. Dit is precies waar de betekenis van de nieuwe beschrijving ligt: voor de eerste keer schept het de voorwaarde voor het onderzoeken van Echinorhinus roinee als een afzonderlijke eenheid in visserijgegevens, rode lijsten en beschermingsplannen.
Het is nog steeds onduidelijk hoe groot de bevolking is, waar de kraamkamers zich bevinden en welke visserijtakken de grootste invloed hebben. De nieuwe soort beantwoordt dus niet alleen een taxonomische vraag. Het maakt zichtbaar welke biologische en politieke vragen voorheen verborgen bleven onder de naam van een andere soort.

