blauwe haaien (Prionace glauca) zijn langeafstandstrekkende oceanische haaien. Juist daarom zijn ze geschikt als waarschuwingssignaal voor verontreinigende stoffen die niet bij één kuststrook stoppen. Een nieuwe Open toegang onderzoek in Environmental Science and Pollution Research laat nu zien dat blauwe haaien uit de noordelijke tropische oostelijke Stille Oceaan tegelijkertijd antropogene microdeeltjes en kwikvervuiling kunnen vervoeren.
23 blauwe haaien, twee bemonsteringsperioden
Tien dieren kwamen van een onderzoeksreis in het zuiden van Golf van Californië in juli 2019, nog eens 13 van commerciële vissersvaartuigen die in januari 2021 landden in Mazatlán, Sinaloa. De Haaien waren gevangen met pelagische beuglijnen. In het laboratorium werden maag en darmen onderzocht op antropogene microdeeltjes; Lever en spieren leverden gegevens op over de totale blootstelling aan kwik.
De studie scheidt klassieke microplastic deeltjes van niet-plastic antropogene microdeeltjes. Deze laatste omvatten katoen, cellulose en Rayon uit verwerkt textiel. Juist dit onderscheid is van belang omdat dergelijke vezels in milieuanalyses makkelijk verdwijnen achter het modewoord microplastics, ook al kunnen ze ook chemisch behandeld, duurzaam en ecologisch relevant zijn.
Alle dieren bevatten microdeeltjes
Het resultaat was duidelijk: de onderzoekers vonden in alle onderzochte blauwe haaien minstens één antropogeen microdeeltje. Gemiddeld waren er 32 ± 37 deeltjes per spijsverteringskanaal. Vezels domineerden duidelijk met 76 procent; de meeste deeltjes waren kleiner dan vijf millimeter. Van de synthetische polymeren waren polyethyleen en PET bijzonder gebruikelijk.
De niet-plastic antropogene deeltjes waren zelfs nog opvallender in aantal. Meer dan 60 procent van de door FTIR bevestigde antropogene deeltjes behoorden tot deze groep, vooral katoen, Rayon en cellulose. Conventionele microplasticdeeltjes waren gemiddeld 12 ± 11 deeltjes per spijsverteringskanaal, niet-plastic microdeeltjes 22 ± 27.
Kwik en vezels verschenen samen
De gemiddelde blootstelling aan kwik in lever en spieren was 1,08 ± 0,43 mg kg⁻¹. Statistische modellen identificeerden de overvloed aan niet-plastic antropogene microdeeltjes als de sterkste voorspeller van kwikniveaus. De relatie was niet lineair en was vooral uitgesproken in het hete, vochtige regenseizoen.
Dat betekent niet dat alleen de vezels het kwik in de haaien brachten. De auteurs benadrukken zelf dat de gegevens een veel voorkomend verschijnsel laten zien, maar geen directe overdracht bewijzen. Gemeenschappelijke bronnen, voedsel, seizoensafvoer, stromingen en trofische effecten kunnen ook verklaren waarom deeltjes en kwik onderling variëren.
Waarom textielvezels belangrijk zijn
Op het eerste gezicht lijken textielvezels gemaakt van katoen, cellulose of Rayon onschadelijker dan plastic. In het milieu kunnen ze echter kleurstoffen, additieven en andere stoffen vervoeren of binden. Het onderzoek pakt daarom een leemte aan in veel monitoringprogramma’s: degenen die alleen synthetische kunststoffen tellen, onderschatten mogelijk een groot deel van de door de mens veroorzaakte deeltjesvervuiling.
Dit is vooral relevant voor blauwe haaien omdat ze, als zeer mobiele roofdieren, veel water- en voedselwebben integreren. Eén maaginhoud vertelt niet alleen het verhaal van een vanglocatie, maar ook van de druk op een groter pelagisch systeem. De tropische oostelijke Stille Oceaan is zowel een visserijgebied als een transportcorridor voor drijvend afval uit de noordelijke Stille Oceaan.
Risico ja, maar geen eenvoudige waarschuwing voor zeevruchten
Over het geheel genomen lagen de berekende stress-indices in het lage tot matige bereik. Tegelijkertijd overschreed ruim de helft van de dieren in de Polymer Hazard Index de drempelwaarde van 1000. Hieruit blijkt dat het pure deeltjesaantal niet voldoende is om risico’s te begrijpen. Materiaaltype en chemisch gevaar maken een groot verschil.
Hieruit kan echter voor mensen geen directe consumptiewaarschuwing worden afgeleid. De microdeeltjes werden geteld in het spijsverteringskanaal, niet in eetbare weefsels. Kwik in spierweefsel blijft een duidelijk, algemeen erkend probleem bij grote roofvissen. Uit de deeltjesgegevens blijkt eerder dat toekomstige voedselveiligheids- en mariene monitoringprogramma’s meerdere verontreinigingsroutes samen moeten overwegen.
Wat de studie laat zien voor de bescherming van haaien
Blauwe haaien worden wereldwijd gevangen en gerapporteerd als bijvangst. Als zulke dieren ook microdeeltjes, textielvezels en kwikvervuiling met zich meedragen, gaat de bescherming van haaien verder dan alleen de vangstquota. Het heeft gevolgen voor afvalwater, textielvezels, afvaltransport, visserijdruk en de vraag welke stoffen in de pelagische voedselketens terechtkomen.
Het onderzoek levert geen definitieve causale keten op, maar biedt wel een belangrijke basislijn. Het laat zien dat niet-plastic antropogene microdeeltjes in grote oceanische haaien niet als bijzaak mogen worden behandeld. Als je de gezondheid van haaien en mariene ecosystemen wilt begrijpen, zul je in de toekomst ook deze stille vezels moeten meten.
