Costa Rica was tussen 2020 en 2024 veruit de grootste exporteur van zijdezachte haaienproducten. CREMA gepubliceerde evaluatie Het Midden-Amerikaanse land was goed voor 81,8 procent van de mondiale directe bruto-export.
De onderliggende handelsgegevens zijn afkomstig uit de Washington Convention on International Trade in Endangered Species-database CITES. De jaren 2020 tot en met 2024 zijn geëvalueerd. Zij volgden op aanzienlijke afstand Sri Lanka met 7,9 procent en Indonesië met 2,6 procent.
Wat het getal van 81,8 procent betekent
Het percentage duidt op de directe bruto-export van verschillende zijdeachtige haaienproducten, en niet op 81,8 procent van alle zijdeachtige haaien die wereldwijd worden gevangen. De hoeveelheden van de exporterende en importerende landen werden vergeleken. Als beide partijen van elkaar verschilden, werd de hogere waarde meegenomen in de evaluatie. Met wederuitvoer werd geen rekening gehouden.
De mondiale balans registreerde 2.335,4 ton vlees en ongeveer 1.020,5 ton vinnen. Er waren ook producten die als lichamen werden gerapporteerd. Het rapport geeft echter niet aan welke specifieke tonnage binnen deze productgroepen aan Costa Rica kan worden toegeschreven. Bovendien was de informatie over 2024 nog steeds onvolledig: op het moment van de analyse was slechts 67 procent van de jaarverslagen beschikbaar.
Zijdehaaien mogen alleen op gecontroleerde wijze worden verhandeld
In de gebruikte beoordeling wordt de zijdehaai vermeld als bedreigd en met een afnemende populatietrend. Sinds 2016 staat de soort vermeld in bijlage II van CITES. Internationale handel is niet principieel verboden, maar vereist wel vergunningen en mag het voortbestaan van de soort in het wild niet in gevaar brengen.
Om dit te doen moet de verantwoordelijke wetenschappelijke autoriteit vóór de export een zogenaamd veiligheidsrapport opstellen. Deze niet-schadelijke bevinding is bedoeld om wetenschappelijk aan te tonen dat de goedgekeurde verwijdering duurzaam is. Het is precies op deze basis dat er nu kritiek ontstaat.
Natuurbeschermingsorganisaties eisen internationale toetsing
CREMA en Marine Watch International beschouwen de exporthoeveelheden en de voorwaarden van hun vergunning als redenen voor herziening door CITES. Randall Arauz van Marine Watch International wijst op toenemende exportcijfers, verschillen tussen aanvoer- en exportdata en een hoog aandeel onvolwassen dieren in de vangsten.
Een mogelijk gevolg zou een zogenaamde herziening van significante handel zijn. In dit proces kan CITES onderzoeken of een land voldoet aan de eisen voor bijlage II-soorten. In het meest extreme geval zou de internationale handel kunnen worden opgeschort totdat Costa Rica betrouwbaar bewijs levert dat de verwijdering de bevolking niet in gevaar brengt.
Autoriteit beschouwt de export als duurzaam
De Costa Ricaanse visserijautoriteit Incopesca stelt zich daarentegen op het standpunt dat de export duurzaam is en voldoet aan de voorwaarden van het bestaande veiligheidsrapport. CREMA vraagt zich ook af of de vergunningen verenigbaar zijn met de nationale wetgeving inzake natuurbescherming.
Dit gaat niet alleen over de rangschikking van exporterende landen. De zaak raakt de fundamentele vraag hoe betrouwbaar handelsquota voor een bedreigde, langzaam groeiende haaiensoort gerechtvaardigd kunnen worden en of vangst-, aanlandings- en exportgegevens naadloos op elkaar aansluiten.
Transparantie bepaalt de betekenis
Hoe Delfino.cr in zijn classificatie Zoals benadrukt kan op basis van de procentuele waarde niet het door Costa Rica geëxporteerde tonnage worden berekend. Voor een technische beoordeling zijn de volledige datasets, de gebruikte conversies en de wetenschappelijke onderbouwing van de exportquota cruciaal.
De uitzonderlijk hoge concentratie op één exportland maakt een dergelijk onderzoek bijzonder relevant. Het moet duidelijk maken of de gerapporteerde hoeveelheden verenigbaar zijn met de beschermingseisen van CITES en de biologische grenzen van de populaties zijdehaaien.
