Marien bioloog Jaquelino Varela heeft zijn doctoraat over haaien en roggen in Macaronesië met de hoogste onderscheiding afgerond. De Universiteit van Lissabon benadrukt vooral de rol van Kaapverdië benadrukt: de eilandstaat is rijk aan soorten, maar tegelijkertijd wordt een ongewoon groot deel van de daar aangetroffen soorten mondiaal bedreigd.
Een centrale gegevensbasis is een vergelijkende studie die in 2025 in Frontiers in Marine Science werd gepubliceerd. Daarin werden 78 soorten haaien, roggen en draakvissen geregistreerd in Kaapverdië, op de Canarische Eilanden, Madeira en de Azoren. Voor Kaapverdië toont de compilatie 53 soorten.
Wat het getal van 66 procent betekent
Van de 53 soorten die voor Kaapverdië zijn geregistreerd, valt 66 procent in een van de mondiale IUCN-dreigingscategorieën van kwetsbaar, bedreigd of ernstig bedreigd. Dit is het hoogste aandeel van de vier vergeleken eilandgroepen. Op de Canarische Eilanden is dat 61 procent, op Madeira 52 procent en op de Azoren 49 procent.
Dit getal moet niet worden gelezen als een lokale afname van de aantallen van 66 procent. Het beschrijft het aandeel van de voorkomende soorten waarvan de mondiale IUCN-status al als bedreigd wordt beschouwd. Het onderzoek is een synthese van gepubliceerd bewijsmateriaal en dreigingsbeoordelingen, en niet een volledige telling van alle dieren in de wateren van Kaapverdië.
Onderscheidende soortgemeenschap in het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan
In de vergelijking van de vier regio’s werden alleen voor Kaapverdië tien soorten vermeld. Dit betekent niet dat deze soorten uitsluitend daar leven of endemisch zijn. Het laat echter zien dat de archipel binnen de onderzochte Atlantische Oceaan een eigen samenstelling heeft.
De onderzoekers vonden in hun database geen bewijs van een eierleggende haaiensoort voor Kaapverdië. Zij noemen de visserij als de belangrijkste drukfactor, aangevuld met de verslechtering van de kusthabitats. Voor 16 soorten werd ook een gemiddeld tot hoog klimaatrisico vastgesteld.
Lokale kennis is bedoeld om onderzoekslacunes te dichten
Varela combineerde wetenschappelijke populatiegegevens met de ecologische kennis van ambachtelijke vissers. Deze kennen vaak seizoensgebonden aanwezigheid, vislocaties en veranderingen over vele jaren, ook al ontbreken formele langetermijnreeksen. Dergelijke observaties vervangen geen gestandaardiseerd onderzoek, maar kunnen aantonen waar onderzoek en bescherming als eerste nodig zijn.
De universiteit noemt als voorbeeld de baai van Sal Rei op Boa Vista. Deze wordt beschreven als een kraamkamer voor haaien en zou volgens de conclusies van Varela bijzonder beschermd moeten worden. Of en voor welke soorten de baai aan alle wetenschappelijke criteria voor een kraamkamer voldoet, moet met gerichte monitoring worden bevestigd.
Van de soortenlijst tot het beschermingsplan
Uit de resultaten leidt Varela verschillende taken af: een nationaal actieplan voor haaien, een herziening van wettelijke regels, effectief beheerde beschermde mariene gebieden en een betere registratie van vangsten. Soortspecifieke gegevens zijn vooral belangrijk omdat verzamelrubrieken in de vangststatistieken onduidelijk maken welke populaties onder de grootste druk staan.
Het doctoraat levert geen definitieve populatieschatting op, maar eerder een lijst met prioriteiten. Kaapverdië combineert een hoge biodiversiteit, talrijke wereldwijd bedreigde soorten en nog steeds grote hiaten in kennis. Het is precies deze combinatie die de eilandstaat tot een belangrijk gebied maakt voor haaienonderzoek in het oostelijke deel van de Atlantische Oceaan.