Zandbankhaai - Carcharhinus plumbeus

De zandbankhaai Carcharhinus plumbeus is een stevige requiemhaai met een grijsbruine rug, lichte buik en zonder opvallende vintekening. Het beste veldkenmerk is de hoge, rechtopstaande eerste rugvin, die boven of iets voor de basis van de borstvinnen begint.

NOAA Fisheries beschrijft ook de korte afgeronde snuit, grote borstvinnen en de huidkam tussen de eerste en tweede rugvin. Die combinatie helpt de soort te onderscheiden van vergelijkbare kusthaaien, zoals stierhaaien en duistere haaien.

Kop, tanden en lichaamsvorm

De kop is breed en stomp, met een snuit die korter is dan de mondbreedte. De boventanden zijn driehoekig en gezaagd, geschikt om vissen en andere beweeglijke prooi vast te grijpen. Het lichaam is krachtig in plaats van extreem slank.

Volwassen dieren zijn vaak rond twee meter lang; grote exemplaren kunnen ongeveer 2,4 meter bereiken. Pasgeborenen hebben al het typische profiel met hoge rugvin en brede borstvinnen.

De zandbankhaai is wijdverspreid in warm-gematigde en tropische zeeën. In de westelijke Atlantische Oceaan komt hij voor van de oostkust van de Verenigde Staten via de Golf van Mexico en het Caribisch gebied tot Zuid-Amerika; daarnaast leeft hij in de oostelijke Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee, de Indo-Pacific, rond Australië en in delen van de centrale en oostelijke Pacific.

FishBase behandelt de soort als kust-pelagisch maar meestal dicht bij de bodem, op continentale en eilandplatformaten en aangrenzende diepere gebieden. Waarnemingen lopen van ondiep kustwater tot ongeveer 280 meter.

Baaien, zandvlakten en kraamgebieden

De naam betekent niet dat dit simpelweg een strandhaai is. De soort gebruikt zandige of modderige bodems, vlakke platgebieden, baaien, havenmondingen en estuaria; zware branding, zeer ruwe bodem en koraalriffen zijn minder typisch.

Jonge dieren groeien op in ondiepe, beschutte kustgebieden met voedsel en minder grote roofdieren. In delen van het verspreidingsgebied migreert de soort ook seizoensmatig.

Zandbankhaaien zijn opportunistische roofdieren van de bodem en de waterlaag direct daarboven. Ze eten beenvissen, kleinere haaien, roggen en ongewervelden zoals krabben, garnalen, octopussen en inktvissen.

Voortplantingsgegevens uit de noordwestelijke Atlantische Oceaan tonen waarom de soort gevoelig is voor zware visserijdruk: Baremore & Hale (2012) vonden geslachtsrijpheid rond 12 tot 13 jaar, vaak oudere dragende vrouwtjes en gemiddeld ongeveer acht jongen per worp.

Levendbarend en jongen

De soort is placentair levendbarend. Embryo’s ontwikkelen zich in het moederdier en worden na de eerste dooierfase gevoed via een dooierzakplacenta. Na ongeveer acht tot twaalf maanden draagtijd worden de jongen geboren in ondiepe kustkraamkamers.

Geboorte valt vaak in het warme seizoen. Pasgeborenen zijn ongeveer 55 tot 65 centimeter lang; langzame groei en late volwassenheid zorgen ervoor dat uitgeputte populaties traag herstellen.

De zandbankhaai staat wereldwijd als Bedreigd op de IUCN Red List. De soort is wijdverspreid, maar het kustgebonden leven maakt haar gevoelig voor commerciële visserij, bijvangst, recreatieve visserij en handel in vlees, huid, leverolie en vinnen.

Waarom de soort kwetsbaar is

• Late volwassenheid: veel dieren planten zich pas na meer dan tien jaar voort.
• Kleine worpen: het aantal jongen is beperkt, vaak van enkele tot iets meer dan een dozijn.
• Lange pauzes: vrouwtjes planten zich niet elk jaar voort.
• Kustvisserij: beuglijnen, netten en andere tuigen vangen volwassen dieren, jongen en migranten.
• Afhankelijkheid van kraamgebieden: baaien en estuaria zijn productief maar intensief gebruikte kusthabitats.

Bescherming vraagt om lage of verboden aanlandingen, betrouwbare soortherkenning in vangsten, bescherming van kraamgebieden en internationale regels voor visserij en handel.

Zandbankhaaien zijn normaal gesproken niet agressief tegenover mensen. Ze leven vooral dicht bij de bodem, eten kleinere prooi en zijn minder verbonden met de branding dan sommige andere kusthaaien.

Florida Museum beschrijft de soort toch als potentieel gevaarlijk, omdat grote dieren sterk genoeg zijn om ernstige verwondingen te veroorzaken. Niet aanraken of insluiten dus, en gevangen dieren met respect behandelen.

Visserij en duiken

Het belangrijkste contact met mensen loopt via de visserij. In verschillende regio’s was de soort waardevol door haar formaat, vlees en vinnen, wat bijdroeg aan achteruitgang van sommige bestanden.

Voor duikers is de zandbankhaai minder een klassieke rifhaai dan een haai van open kust- en platwater. Waar ontmoetingen plaatsvinden, ogen de dieren vaak rustig, krachtig en breedvinnned.