China Daily rapporteert toenemende druk op de Raja Ampat-epaulethaai (Hemiscyllium freycineti). De kleine, nachtelijke haaiensoort leeft in ondiepe kusthabitats in de Raja Ampat-eilanden in Zuidwest-Papoea en is vooral bekend vanwege zijn vermogen om met zijn borst- en buikvinnen over riffen, zeegras en ondiepe bodems te “lopen”.
Wereldwijd zijn er tien zogenaamde wandelende haaiensoorten bekend, waarvan er zes vooral voorkomen in de oostelijke Indonesische wateren. De Raja Ampat-epaulethaai kan zwemmen, maar blijft sterk gebonden aan kleine territoria. Juist deze locatietrouw maakt het gevoelig wanneer belangrijke rif-, zeegras- of mangrovegebieden worden verstoord.
Een haai met een zeer kleine actieradius
Het rapport is een samenvatting van een in juni 2026 gepubliceerde studie waarin observatiegegevens werden verzameld tussen februari 2024 en april 2025. Voor het geslacht werd een zeer hoge dichtheid van maximaal 2462 individuen per vierkante kilometer gerapporteerd. Tegelijkertijd lieten de gegevens zien dat 69 procent van de onvolwassen dieren werd waargenomen in koraalriffen.
Koraalriffen dienen daarom vooral als kraamkamers. Volwassenen werden vaker waargenomen terwijl ze foerageerden tussen zeegras en mangrovewortels. Deze indeling is voor beschermingsmaatregelen van belang omdat één habitattype niet voldoende is: jonge dieren, volwassen dieren en prooigebieden hebben aaneengesloten, intacte ondiepwatergebieden nodig.
De uitbreiding van het toerisme treft de foerageergebieden
Edy Setyawan van Elasmobranch Institute Indonesia, hoofdauteur van het onderzoek, noemt in het rapport vooral de snelle uitbreiding van de toeristische infrastructuur als een risico. In Raja Ampat worden op veel plaatsen accommodaties gebouwd op palen boven zeegrasweiden, ook in het Arborek-gebied. Dit is precies waar de haaien voedsel zoeken.
Ook vonden de onderzoekers nauwelijks beweging tussen locaties. De grootste gemeten afstand bedroeg circa 475 meter; er werd geen migratie tussen eilanden waargenomen. Dus als een lokaal leefgebied achteruitgaat, kan de soort niet zomaar op grote schaal ontsnappen.
Klimaatverandering en afvalwater
Naast directe habitatverandering noemt het rapport stijgende watertemperaturen als een bedreiging. Volgens het onderzoek kan de soort temperaturen tot 36 graden Celsius verdragen, maar frequentere hittegolven op zee kunnen nog steeds druk uitoefenen op de gezondheid en op de lange termijn.
Minder zichtbaar, maar ook problematisch, is de nutriëntenvervuiling door onbehandeld afvalwater afkomstig van toeristisch gebruik. Mariene ecoloog Agustin Capriati waarschuwt in het artikel dat overtollige voedingsstoffen de algengroei kunnen versnellen en koraalriffen kunnen beschadigen. Naarmate riffen verslechteren, verliezen haaien geleidelijk hun leefgebied.
Alleen de beschermingsstatus is niet voldoende
Indonesië heeft wandelende haaien in 2023 bij ministerieel besluit onder volledige bescherming geplaatst. De Raja Ampat-epaulethaai wordt vermeld als potentieel bedreigd door de IUCN. Volgens Setyawan voorkomt de regel in de eerste plaats de vangst en consumptie, maar bevat deze nog geen duidelijk plan voor het veiligstellen van lokale habitats.
Dit is cruciaal voor een soort die trouw is aan zijn locatie. Als een haai zelden tussen eilanden migreert, moeten beschermende maatregelen worden genomen daar waar de dieren daadwerkelijk leven: aan de randen van riffen, in zeegrasweiden, in mangroven en in ondiepe watergebieden die door toeristen worden gebruikt.
Wat Raja Ampat nu nodig heeft
Volgens het rapport roept Capriati op tot meer monitoring in beschermde mariene gebieden, inclusief in de Dampier Strait. Voor een bestemming als Raja Ampat betekent dit dat het toerisme niet alleen moet worden gecontroleerd via bezoekersaantallen, maar ook via afvalwater, bouwterreinen, de afstand tot kinderdagverblijven en de veerkracht van individuele baaien.
De casus laat zien waarom kleine haaien vaak over het hoofd worden gezien bij natuurbehoud. Ze zijn niet groot, niet gevaarlijk en economisch niet zo zichtbaar als andere zeedieren. Dit is precies de reden waarom hun waarde als lokaal vlaggenschip voor gezonde riffen gemakkelijk kan worden onderschat. Voor duikers is de Raja Ampat-epaulethaai een bijzonder dier; voor het ecosysteem is het een indicatie van hoe fijn afgestemd en kwetsbaar ondiepwaterhabitats kunnen zijn.
