Haaien zijn na tientallen jaren teruggekeerd naar de Waddenzee. Volgens iemand gaan onderzoekers van Wageningen University Rapport door Omroep Het Hogeland gaat ervan uit dat honderden tot enkele duizenden witgevlekte gladde haaien en hondhaaien nu de ondiepe kustwateren gebruiken.
Voor Niels Brevé van de Wageningen University en Sportvisserij Nederland is vooral de functie van het gebied cruciaal: de haaien hebben de Waddenzee herontdekt als plek om hun jongen te baren. Regelmatige berichten over jonge dieren hadden dit vermoeden al aangewakkerd.
Van verdwijning naar voorzichtige terugkeer
Nog in de jaren zestig werden haaien vaak gevangen door recreatievissers in de Nederlandse Waddenzee. Daarna verdwenen ze grotendeels uit het zicht. Het feit dat beide soorten vandaag opnieuw worden waargenomen duidt op een duidelijke verandering in het gebruik van het kustgebied.
Een schatting van enkele honderden tot enkele duizenden dieren is echter geen exacte populatietelling. Het beschrijft de omvang die onderzoekers ontlenen aan eerdere observaties en onderzoeken. Waar het om gaat is niet zozeer een enkel getal als wel het herhaaldelijk verschijnen van jonge haaien.
Ondiepe kustwateren bieden bescherming voor jonge haaien
Veel Haaiensoorten zoeken vlakke, productieve kustgebieden op voor de geboorte en het vroege leven van hun jongen. De jonge dieren vinden daar voedsel en worden minder blootgesteld aan grote mariene roofdieren dan in open, diepere wateren.
De Waddenzee biedt een mozaïek van dergelijke habitats met zijn getijdenkreken, zandbanken en getijdenzones. Geïsoleerde vangsten zijn echter niet voldoende om een gebied als kraamkamer te classificeren. Alleen herhaalde detecties van zeer jonge dieren en verder onderzoek kunnen uitwijzen hoe regelmatig en door welke soort het wordt gebruikt.
Vier pasgeboren hondenhaaien leverden in 2022 belangrijk bewijsmateriaal
In de zomer van 2022 begonnen onderzoekers met onderzoek op het gebied van Terschelling en Ameland vier pasgeboren hondenhaaien. De dieren, die slechts 28 tot 37 centimeter lang waren, waren te klein voor de geplande zenders, maar ondersteunden voor het eerst specifiek de veronderstelling dat hondenhaaien hun jongen in de Waddenzee baren.
Aanleiding voor het onderzoek was destijds informatie van garnalenvissers over grote vrouwtjes en jonge dieren in hun netten. De onderzoekers wilden volwassen haaien uitrusten met satellietzenders, maar vonden tijdens de reis geen geschikte vrouwtjes. De kleine jonge dieren werden de belangrijkste vondst van de expeditie.
De kwekerij reikt over de grenzen heen
De Nederlandse vondsten staan niet op zichzelf. Ook Bij Borkum werden jonge hondenhaaien gedetecteerd, gebaseerd op een kwekerij in het zuiden Noordzee aanwijzen. Samen schetsen deze observaties een beeld van een kusthabitat dat niet eindigt bij nationale grenzen.
Voor trekkende haaien vormen het Nederlandse en Duitse deel van de Waddenzee een samenhangend systeem. Bescherming en onderzoek moeten daarom kijken naar visserij, bijvangst en belangrijke kraamkamers over de grenzen heen.
Twee soorten met verschillende levensstijlen
Witgevlekte gladde haaien zijn te herkennen aan hun heldere vlekken en nestelen zich vaak op zand- of modderige bodems. Hondenhaaien kunnen bijna twee meter lang worden en lange afstanden afleggen. Beide soorten zijn onschadelijk voor de mens.
De terugkeer ervan vormt dus geen nieuw risico voor zwemmers. Het is eerder een indicatie dat de ondiepe kustwateren opnieuw een ecologische functie vervullen die tientallen jaren nauwelijks zichtbaar was.
Extra markeringen zijn bedoeld om wandelroutes zichtbaar te maken
Om de rol van de Waddenzee nauwkeuriger te kunnen bepalen, moeten onderzoekers weten wanneer de dieren aankomen, hoe lang ze blijven en waar ze zich vervolgens verplaatsen. Markeringen en elektronische zenders kunnen individuele wandelingen zichtbaar maken; herhaalde vangsten laten zien of dezelfde dieren of hun nakomelingen terugkeren naar het gebied.
De nieuwe schattingen zijn dus een bemoedigend tussenresultaat en geen conclusie van het onderzoek. Alleen langetermijngegevens kunnen uitwijzen of de terugkeer zal resulteren in een duurzaam herstel en welke gebieden in de Waddenzee bijzonder belangrijk zijn voor de jonge haaien.
