Een nieuwe publicatie binnen Animal Biotelemetry beschrijft hoe een vrijzwemmende Grote witte haai (Carcharodon carcharias) voor Canada werd uitgerust met een satellietzender op de rugvin zonder het dier eerst te bevissen, langszij te fixeren of uit het water te tillen. Het werk documenteert een technische aanpak die de last voor grote haaien zou kunnen verminderen als ze worden uitgerust met radiohalsbanden.
Het proefdier was een vrouwelijke grote witte haai genaamd Salvager, ongeveer 4,3 meter lang. Ze zwom in de herfst van 2025 naar afgelegen eilanden voor de zuidwestelijke punt van Nova Scotia. Volgens de Shark Research Foundation was ze de eerste vrijzwemmende grote witte haai in Canadese wateren die op deze manier een op vin gemonteerde satellietzender ontving.
Waarom zenders op de rugvin waardevol zijn
Satellietzenders op de rugvin kunnen gegevens verzenden wanneer de vin tijdens het zwemmen het wateroppervlak breekt. Hierdoor ontstaan positiemeldingen over een langere periode, zonder dat het dier opnieuw gevonden hoeft te worden of de zender geborgen hoeft te worden. Voor een over grote afstanden migrerende soort als de grote witte haai kunnen deze gegevens de verblijfplaats, seizoensroutes en verbindingen tussen kustgebieden onthullen.
Traditioneel worden dergelijke zenders vaak geïnstalleerd nadat een haai met aas en haken naar een schip is gebracht en daar is geïnspecteerd voor installatie. Dit maakt nauwkeurig werken en extra metingen mogelijk, maar betekent vangen, hanteren en tijdelijk de bewegingsvrijheid beperken. Voor zeer grote dieren is de logistieke inspanning ook aanzienlijk.
CO₂ applicator in plaats van haken en fixatie
Neil Hammerschlag van de Shark Research Foundation heeft een op afstand bestuurd taggingsysteem aangepast dat oorspronkelijk was ontwikkeld voor walvissen en dolfijnen. Er werd gebruik gemaakt van een veterinaire applicator aangedreven door CO₂. Het versnelt de hechting aan de rugvin op afstand.
De satellietzender werd met titaniumpijlen in de vin verankerd. Het is niet alleen belangrijk om het doel te raken: de hoek, afstand, energie en bevestiging moeten zo worden gekozen dat de zender veilig zit zonder onnodig diep door te dringen. De publicatie is daarom vooral een technische casusdocumentatie – geen verklaring dat de procedure zich al bij veel dieren en onder alle omstandigheden heeft bewezen.
Het praktische voordeel ligt voor de hand: de haai hoeft niet gebeten te zijn en hoeft niet op de boot vastgehouden te worden. Dit kan de tijd in de nabijheid van het schip verkorten en de stressfactoren vermijden die worden veroorzaakt door vermoeidheid, terughoudendheid en handling. Tegelijkertijd vereist het afstandsschot zeer ervaren teams, rustige omstandigheden en een goed zicht op de rugvin.
Salvager bleef aanvankelijk in de regio
De Shark Research Foundation Na het markeren meldde dat Salvager aanvankelijk vooral in de buurt van de buitenste eilanden bleef waar het was getagd. Later zwom ze ook in de Bay of Fundy. De vrijwel realtime ontvangen posities geven aan dat de eilandregio een belangrijke rol zou kunnen spelen voor dit individuele dier.
Een algemene sleutelhabitat voor de gehele populatie kan echter niet worden afgeleid uit de route van één enkele haai. Dit vereist meer dieren, langere looptijden en vergelijkingen tussen jaren, geslachten en leeftijdsgroepen. Uit de gegevens van Salvager blijkt allereerst dat de technische keten van bijlage, uitzending en openbare vertoning in principe werkt.
Minder invasief betekent niet dat er geen interventie is
De methode wordt beschreven als niet-invasief of niet-vangend omdat de haai niet vastgehaakt en vastgehouden wordt. Dit gaat echter niet geheel zonder fysieke tussenkomst: de titanium ankers dringen door weefsel in de rugvin heen en de zender zorgt voor extra weerstand. Hoe lang de bevestiging duurt en hoe de vin op de lange termijn reageert, moet daarom worden gedocumenteerd, evenals de kwaliteit van de positiegegevens.
Voor een betrouwbare beoordeling zijn verschillende meetgegevens belangrijk: treffer- en hechtingspercentage, duur van de overdracht, wondgenezing, mogelijke gedragsreacties en een vergelijking met gevestigde procedures. Ook gemiste schoten of onvolledige vestingwerken horen thuis in zo’n balans. Alleen herhaalde operaties kunnen aantonen onder welke zee- en zichtomstandigheden de technologie betrouwbaar en gerechtvaardigd is.
Een hulpmiddel voor onderzoek naar grote haaien
De eerste missie in Canada is dan ook minder een eindpunt dan een startpunt. Als de technologie kan worden gestandaardiseerd, kunnen onderzoekers ook grote of voorzichtige haaien labelen die niet veilig kunnen worden gevangen en langszij gehouden. Dit zou het bereik van individuen die kunnen worden onderzocht vergroten en mogelijk de vastleggingsgerelateerde vooroordelen in bewegingsgegevens verminderen.
Dergelijke gegevens zijn bijzonder waardevol voor de bescherming van grote witte haaien. Alleen als bekend is welke gebieden zij regelmatig gebruiken, wanneer zij zich tussen regio’s verplaatsen en waar individuele levensfasen geconcentreerd zijn, kunnen het scheepvaartverkeer, de visserij en andere menselijke activiteiten ruimtelijk en temporeel beter worden beoordeeld. De zender van Salvager biedt een nieuw datavenster en tegelijkertijd een praktische test van hoe moderne biotelemetrie kan rondkomen met minder vangen en hanteren.
