Een nieuw onderzoek in Nature Communications toetst een centrale aanname binnen internationale haaienbescherming: verandert een verbod op finning ook de handel in haaienproducten? Voor 188 landen in de periode 2007-2020 vond het team geen statistisch robuust effect op de totale export-, import- of consumptievolumes.
Dat betekent niet dat finningregels nutteloos zijn. Ze moeten vooral voorkomen dat visserijen alleen de waardevolle vinnen afsnijden en de lichamen in zee dumpen. De analyse stelt een andere vraag: veranderen zulke regels meetbaar hoeveel haaienproducten landen uitvoeren, invoeren of binnenlands gebruiken? Dat onderscheid is essentieel voor de interpretatie.
188 landen en 14 jaar handelsgegevens
Echelle S. Burns en collega’s gebruikten de databank Aquatic Resource Trade in Species (ARTIS). Die koppelt vangst- en handelsgegevens en rekent producten om naar equivalenten in levend gewicht. Zo kan worden geschat hoeveel vangstgewicht achter filets, vlees en andere verhandelde producten zit.
De databank bevat 123 taxonomische haaienidentificaties en 17 productgroepen. Tussen 2007 en 2020 werd jaarlijks gemiddeld ongeveer 279.000 ton verhandeld. Het minimum was circa 224.000 ton in 2008 en het maximum 305.000 ton in 2015. Het geschatte binnenlandse gebruik lag op bijna 496.000 ton per jaar, bijna tweemaal het grensoverschrijdende handelsvolume.
In de onderzoeksperiode exporteerden 94 landen haaienproducten en importeerden 185 landen die. De export was sterk geconcentreerd: zeven landen leverden 75 procent van het volume en 15 landen namen driekwart van de import voor hun rekening. Spanje, Portugal en de Verenigde Staten waren aan beide kanten van de markt belangrijk.
Geen statistisch significant totaaleffect
Het team gebruikte een difference-in-differences-methode en vergeleek trends vóór en na invoering van een finningregel met trends in landen zonder zo’n regel. De methode probeert wereldwijde en regionale marktontwikkelingen te scheiden van het effect van de maatregel zelf.
Gemiddeld exporteerden landen met finningregels naar schatting 351 ton per jaar minder dan zonder de regel zou zijn verwacht. De geschatte import lag 142 ton hoger en het binnenlandse gebruik 1.672 ton lager. In alle drie gevallen was de onzekerheid echter te groot om de verschillen statistisch significant te noemen. De gegevens leveren dus geen robuust causaal bewijs voor een verandering van de totale volumes.
Verschuiving op lange termijn in plaats van snelle reactie
In de tijd is wel een patroon zichtbaar. De export bleef de eerste zeven jaar vrij stabiel en daalde daarna doorgaans sterker in gereguleerde landen. De import vertoont acht tot elf jaar na invoering een lichte stijging, terwijl een aanvankelijke daling van het binnenlandse gebruik niet aanhield.
Ook het aantal handelspartners veranderde niet direct. Pas na negen jaar of meer exporteerden gereguleerde landen doorgaans naar een kleiner aandeel van de markten en importeerden ze uit een groter aandeel van de leveranciers. Ook deze netwerkeffecten waren niet significant: het zijn aanwijzingen voor mogelijke langetermijnaanpassingen, geen bewezen effecten.
Spanje blijft een handelsknooppunt
De netwerkanalyse laat zien welke landen de markt vormgeven. Italië en Spanje behoorden gedurende de hele periode tot de grootste importeurs; ook Brazilië, China en Portugal ontvingen vaak grote volumes. Spanje, Nieuw-Zeeland en Portugal stonden regelmatig bovenaan bij de export. Spanje leverde gemiddeld aan bijna de helft van alle importerende landen.
Het onderzoek geeft context aan recente handelsstatistieken. De EU exporteerde in 2025 minder haaienvinnen dan in recordjaar 2024, maar één douanestatistiek bewijst noch lagere vangsten noch een blijvende omslag van de markt. De wereldwijde analyse toont eveneens hoe moeilijk een waargenomen verandering aan één specifieke regel is toe te schrijven.
Waarom de gegevens beperkingen hebben
ARTIS verbetert de detaillering van mondiale handelsgegevens, maar kan niet elke toeleveringsketen reconstrueren. Belangrijk is dat het onderzoek de handel in haaienvinnen niet afzonderlijk kon analyseren. Vinnen gelden in de massabalans als coproduct en worden niet opnieuw naar levend gewicht omgerekend, zodat dezelfde haai niet dubbel wordt geteld.
Onnauwkeurige vangstrapportage zorgt voor extra onzekerheid. Wanneer producten alleen als elasmobranchen worden geregistreerd, is het aandeel van haaien niet te scheiden van dat van roggen. Door zulke brede categorieën waren enkele belangrijke markten slechts gedeeltelijk of helemaal niet in afzonderlijke analyses opgenomen. Binnenlands gebruik is bovendien een schatting op basis van vangst, import en export, geen direct gemeten consumptie.
Finningregels pakken slechts een deel van het probleem aan
De uitkomsten sluiten aan bij een eerder wereldwijde studie naar stijgende haaiensterfte ondanks wijdverbreide finningverboden. Verplicht aanlanden met natuurlijk aangehechte vinnen kan controles verbeteren en verspilling op zee verminderen, maar beperkt niet automatisch hoeveel haaien worden gevangen of of nieuwe markten voor haaienvlees ontstaan.
Effectieve haaienbescherming moet daarom vangstlimieten op basis van bewijs, bescherming van bedreigde soorten, ruimtelijke maatregelen, controleerbare aanlandregels en transparante ketens combineren. Het onderzoek laat vooral zien dat één regel tegen een bijzonder verspillende praktijk niet automatisch de hele markt verandert. Betere gegevens over vangst, soorten en handel zijn nodig om te testen of de maatregel samen met andere ingrepen de sterfte verlaagt.