Veranderingen in de samenstelling van grote zeevissen worden duidelijk in de wateren voor de kust van Zuidwest-Engeland en rond de Kanaaleilanden. BBC meldt dat sommige haaiensoorten vaker of verder naar het noorden worden waargenomen. Onderzoekers schrijven dit niet aan één enkele factor toe: warmer water verandert habitats, terwijl prooivissen hun verspreidings- en migratietijden verschuiven.
Voor het Verenigd Koninkrijk betekent dit niet dat tropische soorten of soorten die bijzonder gevaarlijk zijn voor de mens ineens permanent voor de kust gaan leven. In plaats daarvan kunnen bekende soorten nieuwe routes gebruiken, eerder arriveren of tijdelijk verschijnen in gebieden waar ze minder vaak zijn waargenomen. Individuele waarnemingen zijn indicaties, maar geen bewijs van een populatietrend op lange termijn.
De grote waarneming bij Jersey blijft onbepaald
Aanleiding voor de huidige aandacht was een waarneming bij Jersey. Nadat zaterdag een donkergrijze haai van naar schatting drie tot 3,7 meter lang voor een strand werd gemeld, drongen strandwachten er bij mensen op aan het water te verlaten. Er is echter geen bevestigde soortidentificatie.
De mariene onderzoeker Bryce Stewart noemde tegenover de BBC verschillende mogelijke soorten, waaronder reuzenhaai, blauwe haai, haringhaai en kleintandzandtijgerhaai. Deze lijst is geen identificatie. Zonder voldoende duidelijke beelden van lichaamsvorm, vinnen, kleuring en zwembeweging zou de soort daarom onbekend moeten blijven.
Alex Plaster van het mariene hulpbronnenteam van Jersey wees op zeldzame waarnemingen van grotere soorten zoals kortvinmakreelhaai, haringhaai en blauwe haai. Hij beschreef het risico op een beet in de regio als vrijwel nul. Volgens hem is er in het hele Engelse Kanaal geen geval bekend waarbij iemand door een haai is gebeten.
In de afgelopen 100 jaar zijn 14 haaiensoorten gedocumenteerd in de wateren van Jersey. Velen van hen blijven klein; er komen echter ook af en toe grotere soorten voor. Biodiversiteit is dus niet nieuw. De frequentie, het seizoen en de migratieroute van individuele soorten kunnen nieuw of op zijn minst zichtbaarder zijn.
Warmer water verschuift meer dan grenzen
Haaien reageren niet alleen op de watertemperatuur. Waar hun prooi voorkomt, is ook cruciaal. Wanneer vissen en koppotigen naar koelere gebieden of op verschillende tijdstippen van het jaar verhuizen, kunnen mobiele roofdieren hen over lange afstanden volgen. Warmere winters kunnen er ook voor zorgen dat soorten langer in noordelijker gelegen wateren blijven.
Naast haaien noemt Stewart ook zeebrasem, roggen en Atlantische blauwvintonijn als voorbeelden van veranderingen in het regionale soortenassortiment. De aanzienlijke toename van blauwvintonijn voor de kust van Zuidwest-Engeland is in verband gebracht met veranderende migratieroutes en relaties tussen roofdieren en prooien.
Of een haaiensoort daadwerkelijk steeds algemener wordt, kan niet worden vastgesteld op basis van meldingen vanaf stranden alleen. Om dit te doen moeten observatie-inspanningen, vangstgegevens, elektronische tags, geslacht, lichaamsgrootte, seizoen en watertemperatuur samen worden geëvalueerd. Ook meer camera’s en meer mensen op het water kunnen het aantal gemelde waarnemingen doen toenemen.
Drie haaiensoorten centraal in een nieuw project
Sinds juli 2026 onderzoekt een nieuw onderzoeksproject van de Universiteit van Exeter drie soorten in Engelse wateren: blauwe haaien (Prionace glauca), haringhaaien (Lamna nasus) en toonhaaien (Galeorhinus galeus). Het project, dat loopt tot maart 2029, wordt gefinancierd door Natural England en is bedoeld om trekroutes, verblijfsgebieden, voortplantingsgebieden en de staat van instandhouding beter in kaart te brengen.
Er zijn 75 elektronische tags gepland, waaronder satellietzenders met een levensduur van maximaal twee jaar. Bovendien zijn niet-invasieve echografieën bedoeld om zwangere vrouwtjes op te sporen. Hiermee wil het team mogelijke geboorte- en groeigebieden lokaliseren zonder dat er bloedmonsters moeten worden afgenomen voor het onderzoek.
De gegevens worden samengevoegd met historische vangstgegevens en de kennis van ervaren vissers. Enkelvoudige momentopnamen zijn niet voldoende, vooral niet voor soorten die grote afstanden afleggen in de noordoostelijke Atlantische Oceaan. Alleen herhaalde positiegegevens kunnen aantonen of migratiecorridors permanent aan het verschuiven zijn of alleen maar van jaar tot jaar fluctueren.
Blauwe haaien: een plausibele maar onbevestigde geboortehypothese
De geslachtsverdeling van blauwe haaien voor de kust van Zuidwest-Engeland is bijzonder interessant. Volgens Stewart zijn bijna alle dieren die daar worden waargenomen vrouwtjes, waarvan er vele mogelijk zwanger zijn. Eén hypothese is dat ze tijdens de zwangerschap naar perifere gebieden verhuizen om afstand te houden tot mannetjes, en mogelijk voor de zuidwestkust van Engeland te bevallen.
Deze verklaring is nog geen bevestigde beschrijving van een kraamkamergebied. Om dit te doen zouden zwangerschap, verblijfsduur, geboorten en herhaald gebruik van dezelfde regio moeten worden bewezen. Dit is precies waar echografie, satelliettelemetrie en langetermijnobservatiereeksen de hypothese kunnen testen.
Wat waarnemingen betekenen voor zwemmers en duikers
Een grote rugvin is geen betrouwbare indicatie voor een gevaarlijke soort. Als de waarneming onduidelijk is, is het toch aangewezen om de instructies van de strandwachten op te volgen, rustig het water te verlaten en afstand te houden. Het dier mag niet worden achtervolgd of omcirkeld voor foto’s of video’s.
De veranderingen voor de kust van Zuidwest-Engeland zijn daarom vooral een onderzoeksvraag: welke soorten verschijnen wanneer, waar bewegen hun prooien zich en welke gebieden zijn belangrijk voor de voortplanting en geboorte? De antwoorden zullen niet voortkomen uit één spectaculaire waarneming, maar uit meerdere jaren van systematische gegevens.
