Veel jonge kinderen zien haaien niet in de eerste plaats als een bedreiging. Een nieuwe studie toont aan dat ongeveer twee derde van de onderzochte kinderen van haaien hield. Tegelijkertijd kwamen expliciete angstassociaties vaker voor naarmate de leeftijd toenam. De gegevens laten een verband zien, maar verklaren niet waardoor deze ontwikkeling wordt veroorzaakt.
Ouders registreerden de antwoorden van 374 kinderen
Het onderzoeksteam evalueerde een online enquête onder 323 ouders. Ze stelden hun 374 kinderen tussen de twee en twaalf jaar open vragen en noteerden hun antwoorden. De gezinnen woonden in 17 landen of regio’s, maar 61 procent van de kinderen woonde in Australië. De steekproef is dus internationaal, maar niet mondiaal representatief.
De open vraagstelling was bedoeld om te voorkomen dat de formulering de kinderen al angst zou aanpraten. Ouders hielden onder meer bij wat hun kinderen denken dat haaien doen, hoe ze eruit zien en of de kinderen van haaien houden. Onderzoekers hebben de antwoorden vervolgens aan categorieën toegewezen; een tweede persoon controleerde een deel van de codering.
69 procent hield van haaien
In totaal zei 69 procent van de kinderen dat ze van haaien hielden. Veel voorkomende rechtvaardigingen waren dat haaien cool waren, er interessant uitzagen of goede zwemmers waren. Bij het beschrijven van hun uiterlijk noemden de kinderen vooral tanden, grootte en vinnen. Boeken waren met 65 procent het meest voorkomende contact met haaien, gevolgd door aquaria met 59 procent en televisieshows met 38 procent.
13,9 procent associeerde haaien expliciet met angst of beschreef ze als eng. Uitspraken over het bijten of gevaarlijk zijn van haaien telden de onderzoekers alleen als angstassociaties als de kinderen tegelijkertijd ook daadwerkelijk angst uitten. Op deze manier scheidt de analyse kennis van gevaar van een emotionele reactie.
Angstassociaties namen toe met de leeftijd
Het aandeel kinderen met expliciete angstassociaties nam statistisch significant toe in alle leeftijdsgroepen. Verschillen per geslacht, land van verblijf, frequentie van oceaanbezoeken of door ouders gerapporteerde angstniveaus waren in deze steekproef niet significant. Dit betekent niet dat ouders of de media geen invloed hebben – alleen dat het onderzoek een dergelijke invloed met zijn gegevens niet kon bewijzen.
De onderzoekers bespreken dat sociale verhalen en mediabeelden een rol kunnen spelen. De specifieke media-impact werd echter niet direct gemeten. Er bestaat ook geen longitudinaal onderzoek dat dezelfde kinderen door de jaren heen volgt. De resultaten beschrijven daarom leeftijdsverschillen op een bepaald moment en bewijzen geen ontwikkeling bij individuele kinderen.
Positieve ervaringen kunnen belangrijk zijn voor de bescherming van haaien
Vroege boeken, aquariumbezoeken en educatieve mogelijkheden kunnen kinderen een genuanceerder beeld van haaien geven. Dit sluit aan bij een eerder gepubliceerd overzicht van 171 onderzoeken: Meer kennis over haaien ging gepaard met een positievere houding en meer steun voor hun bescherming. Beide werken tonen verbanden en een behoefte aan onderzoek, en niet aan simpele instructies die gegarandeerd angst voorkomen.
Wat de studie openlaat
De antwoorden van de kinderen werden door hun ouders gevraagd en genoteerd. De formulering, selectie en interpretatie kunnen onbewust zijn beïnvloed. De overwegend Australische en Engelstalige steekproef beperkt ook de overdraagbaarheid naar andere culturen. Toekomstige studies zouden kinderen over langere tijd moeten volgen en verschillende media- en onderwijservaringen gedetailleerder moeten vastleggen.