Walvishaaien glijden niet alleen ontspannen door wolken plankton met hun mond open. Nieuw onderzoek van het Australian Institute of Marine Science (AIMS) en Murdoch University onthult een verrassend divers repertoire: de grootste vissen op aarde gebruiken talloze strategieën om kleine, ongelijk verdeelde prooien op verschillende diepten te vangen.
De onderzoekers bevestigden camera’s aan de rugvinnen van vijf walvishaaien op Ningaloo Reef in West-Australië. Daarnaast evalueerden zij ongeveer 100 wetenschappelijke publicaties. Dit resulteerde in een catalogus van 36 gedragingen – volgens het team de meest uitgebreide compilatie voor de walvishaai tot nu toe.
U bekijkt momenteel inhoud van een plaatshouder van Facebook. Klik op de knop hieronder om de volledige inhoud te bekijken. Houd er rekening mee dat u op deze manier gegevens deelt met providers van derden.
Meer informatieTwaalf gedragingen worden gebruikt om naar voedsel te zoeken
Twaalf van de 36 beschreven gedragingen houden verband met foerageren. Zes ervan worden voor het eerst wetenschappelijk beschreven. Deze diversiteit is opmerkelijk omdat walvishaaien als filtervoeders vaak worden gereduceerd tot een simpel beeld: hun grote mond openen, water er doorheen laten stromen en plankton eruit filteren. Uit de opnames blijkt dat de dieren hun gedrag veel flexibeler aanpassen.
Walvishaaien eten kleine prooien zoals plankton en roeipootkreeftjes. Dergelijke organismen zijn zelden gelijkmatig verdeeld in tropische zeeën, maar vormen eerder ruimtelijk en tijdelijk beperkte aggregaties. Als je er voldoende van wilt absorberen, moet je veel kansen benutten. Het onderzoeksteam omschrijft de walvishaaien dan ook als constante snackjagers in de zee.
Zinken met open mond
De nieuw beschreven strategieën omvatten langzaam glijdende voeding. De walvishaai opent zijn bek en laat zichzelf zinken terwijl water en prooi door het filterapparaat stromen. Het dier hoeft voor deze neerwaartse beweging niet voortdurend actief te zwemmen en kan daardoor minder opvallende lagen voedsel gebruiken.
Een andere strategie is duiken voeren. De walvishaai zwemt actief steil richting de zeebodem en pikt onderweg zoveel mogelijk prooien op. De opnames vormen een aanvulling op observaties aan de oppervlakte met een perspectief dat grotendeels verborgen blijft voor onderzoekers vanaf de boot.
Langzaam voeren op alle dieptes
In de cameragegevens was langzaam voeren de meest voorkomende vorm van foerageren. Bijzonder belangrijk: dit gedrag deed zich voor op alle diepten die door de camera’s werden geregistreerd. Walvishaaien zoeken niet alleen naar voedsel aan de oppervlakte, waar mensen ze gemakkelijk kunnen zien tijdens seizoensbijeenkomsten.
Dit verandert niets aan de basisclassificatie als filterfeeder, maar wel aan het begrip van hun dagelijks leven. Zichtbare voedingsgebeurtenissen aan de oppervlakte vormen slechts een deel ervan. Een aanzienlijke hoeveelheid foerageergedrag kan dieper plaatsvinden en verschillende bewegingspatronen met zich meebrengen, afhankelijk van waar voldoende prooien geconcentreerd zijn.
Meer strategieën dan andere grote filterfeeders
Volgens de onderzoekers hebben walvishaaien meer verschillende voedingsgewoonten dan andere grote filtervoeders zoals baleinwalvissen of reuzenhaaien. Dit omvat actieve zuigbewegingen en passieve filtering tijdens het glijden. Deze flexibiliteit zou kunnen verklaren hoe de dieren overleven in warme tropische zeeën, ook al is het voedsel daar vaak schaars en fragmentarisch.
De vergelijking maakt de walvishaai niet tot een klassieke jager op grote prooien. Zijn specialisatie blijft het filteren van kleine organismen. Wat nieuw is, is het scala aan bewegingen, posities en diepten waarmee hij deze kleine prooi opent.
Diercamera’s dichten een observatiegat
Camera’s direct op het dier tonen de omgeving vanuit het perspectief van de walvishaai. Ze documenteren wat er gebeurt buiten de korte ontmoetingen met boten, duikers of snorkelaars. Hierdoor kunnen bewegingen met de open mond, oriëntatie in het water en reacties op prooiophopingen direct met elkaar in verband worden gebracht.
Het onderliggende specialistische artikel in Marine Biology combineert dit nieuwe cameraperspectief met kennis uit de literatuur. Dit maakt de catalogus meer dan een verzameling spectaculaire opnames: het creëert een consistenter vocabulaire waarmee toekomstige studies het gedrag van walvishaaien kunnen beschrijven en vergelijken.
Ningaloo Reef als veilige voorraadkast
Het Ningaloo-rif is een van de beroemdste seizoensverzamelgebieden voor walvishaaien. De nieuwe resultaten onderstrepen het belang ervan als voedselgebied. AIMS-onderzoeker Luciana Ferreira beschrijft het gebied als een beschermde voorraadkamer waar de dieren altijd kleine maaltijden kunnen vinden.
Dit roept een praktische vraag op over de bescherming: het zijn niet alleen plaatsen met spectaculaire voedselophopingen aan de oppervlakte die belangrijk zijn. Diepere voedsellagen en de processen die kleine prooien concentreren, maken ook deel uit van het leefgebied van walvishaaien. Bescherming en beheer moeten daarom rekening houden met het gehele driedimensionale voedselgebied.
